Yurt dışında yaşayan bir borçludan nafaka tahsil edilecekse ya da yurt dışından Türkiye’deki bir borçluya karşı talep geliyorsa, çeviri kuralı iki ayrı sözleşmeden birine göre belirlenir. Hangisinin uygulanacağı karşı ülkeye bağlıdır ve iki sözleşmenin çeviriye bakışı birbirinden çok farklıdır: biri dili maddeyle yazar, öteki alıcı ülkenin hukukuna bırakır.
Hangi sözleşme
Türkiye 2007 tarihli Lahey Çocuk Nafakası Sözleşmesine taraftır; sözleşme Türkiye bakımından 1 Şubat 2017’de yürürlüğe girdi. Türkiye 1956 tarihli New York Sözleşmesine de 2 Haziran 1971’de katılmıştır. İki sözleşmeye birlikte taraf olan devletler arasında 2007 sözleşmesi, kapsamlarının örtüştüğü ölçüde 1956 sözleşmesinin yerini alır (2007 md. 49). Avrupa Birliği aracılığıyla bağlı olan Fransa, Belçika, Lüksemburg ve Almanya ile Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri bakımından 2007 işler. İsviçre, Fas ve Tunus 2007’ye taraf değildir; bu ülkelerle 1956 sözleşmesi uygulanır.
Lahey 2007: dil maddesi
Md. 44/1’e göre her başvuru ve ilgili belgeler asıl dilinde olur ve talep edilen devletin resmî diline ya da o devletin beyanla kabul edeceğini bildirdiği başka bir dile çeviriyle birlikte gönderilir; o devletin yetkili makamı çeviriden vazgeçebilir. Merkezi makamlar arasındaki diğer yazışmalar ise, aksi kararlaştırılmadıkça, talep edilen devletin resmî dilinde ya da İngilizce veya Fransızca yürür (md. 44/3).
Türkiye’ye gelen başvuru
Türkiye md. 44 uyarınca başka bir dili kabul edeceğini beyan etmemiştir; bu yüzden Türkiye’ye gelen başvuru Türkçe çeviriyle gelir. Türkiye’nin 2016 beyanları başvuruya eklenecek belgeleri de sayar: onaylı karar örneği, tebliğ belgesi, borçlunun kimliği, doğum belgesi, öğrenim belgesi ve birikmiş borç dökümü. Türkiye ayrıca tanıma ve tenfizde md. 24 usulünü tercih ettiğini, md. 25 bakımından kararın onaylı örneğinin başvuruya eklenmesini istediğini ve nafaka anlaşmalarını tanımama hakkını saklı tuttuğunu (md. 30) bildirmiştir.
Türkiye’den giden başvuru
Karşı ülkenin beyanı dili değiştirir. Avrupa Birliğinin beyanına göre Belçika’ya giden belgeler, ülkenin ilgili bölgesine göre Fransızca, Felemenkçe ya da Almanca düzenlenir veya bu dillere çevrilir. Fransa ve Lüksemburg merkezi makamlar arası yazışmada İngilizceye, Amerika Birleşik Devletleri ise Fransızcaya itiraz etmiştir. Bu itirazlar başvurunun çeviri dilini değil, merkezi makamlar arasındaki yazışmanın dilini daraltır; ama bir dosyada iki ayrı dil kuralının birlikte izlenmesini gerektirir.
Çeviri gideri ve tasdik
Md. 45/2’ye göre başvuru belgelerinin çeviri gideri, ilgili merkezi makamlar aksini kararlaştırmadıkça talep eden devlete aittir. Md. 45/3 ise talep eden merkezi makama, adli yardım sistemiyle karşılanan kısım dışında, bu gideri başvurucudan isteme imkânı tanır. Sözleşme kapsamında tasdik ya da benzeri bir formalite istenemez (md. 41). Bu hüküm onay formalitesine ilişkindir; md. 44’teki çeviri kuralını ortadan kaldırmaz.
New York 1956: kural alıcı ülkede
1956 sözleşmesinde ayrı bir dil ya da çeviri maddesi yoktur. Her taraf devlet, kendi hukukuna göre nafaka alacağının ispatı için normalde aranan delilleri, bunların sunulma biçimini ve uyulması gereken diğer şartları Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bildirir (md. 3/2). İletici kurum, alıcı kurumun devletindeki hukukun şartlarına uyulması için makul her adımı atar (md. 3/4). Çeviri dili de bu şartlardandır; 1956 yolunda tek bir sabit kural yazılamaz, alıcı ülkenin bildirdiği şarta bakılır. Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada 1956 sözleşmesine taraf değildir.
Çeviriye başlamadan önce
Nafaka dosyasında ilk soru, karşı ülkenin hangi sözleşmeye taraf olduğudur; çeviri dili ve giderin kime düştüğü bu yanıttan çıkar. Acte Tercüme nafaka kararını, kesinleşme ve tebliğ belgelerini ve birikmiş borç dökümünü Türkçe, İngilizce ve Fransızca arasında çevirir; alacağın hesaplanması ve başvurunun yürütülmesi avukatın ve merkezi makamın işidir.