Yurt dışında verilmiş bir ceza hükmünün başka bir devlette yerine getirilmesi ve başlamış bir kovuşturmanın başka bir devlete devredilmesi, iade ile hükümlü naklinden ayrı iki yoldur. Avrupa Konseyi çerçevesinde bu yolların metinleri iki sözleşmedir: 1970 tarihli ceza hükümlerinin milletlerarası geçerliliği sözleşmesi (ETS 070) ve 1972 tarihli ceza kovuşturmalarının aktarılması sözleşmesi (ETS 073). Türkiye ikisini de 26 Haziran 1974’te imzaladı ve 27 Ekim 1978’de onayladı; ikisi de Türkiye bakımından 28 Ocak 1979’dan beri yürürlüktedir. İki sözleşmenin çeviri kurgusu aynıdır ve Türkiye ikisinde de aynı yönde beyanda bulunmuştur.
Ana kural: çeviri istenmez
ETS 070’in 19/1. maddesine göre, ikinci fıkra saklı kalmak üzere taleplerin ve dayanak belgelerin çevirisi istenmez. 19/2. madde her âkit devlete, taleplerin ve belgelerin kendi diline, Avrupa Konseyinin resmî dillerinden birine ya da bunlardan kendi göstereceği birine çeviriyle gelmesini isteme hakkını saklı tutma imkânı verir; öteki devletler karşılıklılık isteyebilir. 19/3. madde ikili ya da çok taraflı anlaşmalardaki çeviri hükümlerini saklı tutar. ETS 073’ün 18. maddesi aynı yapıdadır. Bir farkla: çeviri isteme hakkı 16/2. maddede anılan yazılı karar örneğini kapsamaz. Çeviri, alan devletin ulusal dilinde ya da onun göstereceği bir Avrupa Konseyi resmî dilinde gönderilir; alan devletin bir dil göstermesi zorunlu değildir.
Türkiye’nin Türkçe çeviri beyanı
Türkiye iki sözleşmede de bu imkânı kullandı. ETS 070’e ilişkin 27 Ekim 1978 tarihli beyanında, taleplere ve dayanak belgelere Türkçe çeviri eklenmesini isteme hakkını saklı tuttu. ETS 073’te aynı tarihli beyanla, sözleşme uyarınca yapılan taleplere Türkçe çeviri eklenmesini isteme hakkını saklı tuttu. Türkiye beyanlarında Avrupa Konseyinin resmî dillerinden birini değil, kendi dilini göstermiştir. Bu iki yolda Türkiye’ye gelen talepler bu yüzden Türkçe çeviriyle gelir. Karşılıklılık kuralı gereği Türkiye’den giden talepte karşı devlet de kendi dilinde çeviri isteyebilir.
Diplomatik yol ve tasdik
İki sözleşme yazışmayı kural olarak adalet bakanlıkları arasında yürütür (ETS 070 md. 15/1, ETS 073 md. 13/1). Türkiye ikisinde de diplomatik yolu beyan etti: tenfiz ya da devir talebi ve sözleşmelerin uygulanması için gereken yazışmalar diplomatik yoldan gönderilir. Tasdik aranmaz: ETS 070 uyarınca iletilen delil ve belgelerin (md. 20), ETS 073 uyarınca iletilen belgelerin (md. 19) tasdik edilmesi gerekmez. Aslın üzerine konsolosluk onayı ya da apostil eklenmesi bu sözleşmelerden doğan bir şart değildir; belge setine eklenen katman, Türkiye’nin istediği Türkçe çeviridir.
Gider
İki sözleşme de aynı kısa kuralı koyar: âkit devletler sözleşmenin uygulanmasından doğan giderlerin iadesini birbirinden istemez (ETS 070 md. 14, ETS 073 md. 20). Çeviriye özgü bir gider maddesi yoktur; madde metinleri, talebe eklenecek çevirinin gideri için ayrı bir kural koymaz.
Taraf listesi: frankofon eksende dar
Bu iki yolun pratik alanı, Türk dosyalarında sık görülen ülkeler bakımından dardır. ETS 070’in 23 tarafı arasında Belçika vardır ve sözleşme Belçika bakımından 1 Ekim 2010’dan beri yürürlüktedir. Fransa, İsviçre ve Birleşik Krallık taraf değildir; Lüksemburg ile Almanya sözleşmeyi yalnız imzalamıştır. Belçika 19/2. madde beyanıyla talep ve eklerine Fransızca, Felemenkçe, Almanca ya da İngilizce çeviri ister. ETS 073’ün 25 tarafı arasında ise Fransa, Belçika, İsviçre, Lüksemburg, Birleşik Krallık ve Almanya yer almaz. Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada iki sözleşmeye de taraf değildir. Bu ülkelerle bir hükmün yerine getirilmesi ya da kovuşturmanın devri gündeme gelirse dayanak başka bir metinde aranır.
6706 sayılı Kanunda devir ve tercüme
İç hukukta 6706 sayılı Kanun, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmaları ve diğer kanun hükümlerini saklı tutar (md. 1/3). Soruşturma ya da kovuşturmanın devrine ilişkin 24/2. madde, devir talebine soruşturma veya kovuşturma dosyasının bir suretinin ve gerekli olduğunda tercümesinin eklenmesini öngörür. Sözleşmeye taraf bir devletle ilişkide bu hüküm, ETS 073’teki Türk beyanıyla ve karşı devletin varsa kendi beyanıyla birlikte okunur. Acte Tercüme bu iki yolda Türkiye’ye gelecek İngilizce ve Fransızca talepleri ve eklerini Türkçeye, Türkiye’den gidecek devir ve tenfiz evrakını İngilizce ya da Fransızcaya çevirir.