Yurt dışındaki tarafa süre veren, belge isteyen, bilirkişi atayan ya da tebligat yolunu belirleyen mahkeme metni genellikle bir ara karardır. Buna rağmen Hukuk Muhakemeleri Kanunu ara karar için ne bir tanım ne de bir içerik maddesi koyar. Bu sayfa, ara kararın belgede nerede durduğunu, hükümden nasıl ayrıldığını ve bu ayrımın çeviride neden korunduğunu anlatır.
Kanunda tek bir yer: md. 154/3-ğ
“Ara karar” ifadesi HMK’nın tam metninde yalnız bir yerde geçer: md. 154/3-ğ, ara kararların ve hükmün sonucunun duruşma tutanağına mutlak olarak yazılmasını ister. Ara kararın biçimi bu yüzden bir içerik listesinden değil, içinde yer aldığı tutanağın düzeninden gelir. Kanunun saydığı bir bent listesi olmadığı için çeviri, belgede ne varsa onu bulduğu sırayla aktarır.
Belgedeki yer: “Gereği düşünüldü”
Ara kararlar çoğunlukla duruşma tutanağının, tensip ya da ön inceleme tutanağının sonunda “GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ” başlığından sonra numaralı fıkralar hâlinde yer alır. Duruşma dışında dosya üzerinden verilen ara kararlar ise “ara karar” başlıklı bir tutanak olarak düzenlenebilir; bu bir uygulama biçimidir, kanunda şekil maddesi yoktur. Çeviride başlık, fıkra numaraları ve fıkraların sırası korunur; her fıkra ayrı bir işlemi düzenlediği için iki fıkra tek cümlede birleştirilmez.
Hüküm nedir, ara karar ne değildir
HMK md. 294/1’e göre mahkeme, usule ya da esasa ilişkin bir nihai kararla davayı sona erdirir; yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karar hükümdür. Ara karar ise davayı sona erdirmez, yargılamanın bir sonraki adımını düzenler. Hedef dildeki kelime seçimi bu ayrımı taşımak zorundadır; aksi hâlde yabancı okur bir ara kararı davanın sonucu sanabilir.
Kanun yolu farkı
Md. 341/1’e göre istinaf yoluna nihai kararlar ile kanunda sayılan ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı başvurulabilir. Bazı ara kararlara karşı kanun yoluna ancak hükümle birlikte gidilebildiğini söyleyen hükümler de vardır. Bir ara kararın hangi yola tabi olduğu hukuki bir değerlendirmedir ve çevirmenin işi değildir. Çeviriden beklenen, belgenin bu değerlendirmeyi yanlış yönlendirecek bir adla okura ulaşmamasıdır.
Karşılık seçimi: “judgment” değil
İngilizcede “interlocutory decision” ya da “interim order”, Fransızcada “décision avant dire droit” ya da “décision interlocutoire” gibi karşılıklar, ara kararı hükümden (“judgment”, “jugement”) ayırır. Bir ara kararı “judgment” diye çevirmek, belgenin kanun yoluna tabi nihai karar olduğu izlenimini verir. Aynı dosyada bir kez seçilen karşılık bütün tutanaklarda aynı kalır.
Süre ve ihtar cümleleri
Ara kararlar çoğu zaman bir süre ve bir sonuç içerir: “iki haftalık kesin süre verilmesine”, “aksi hâlde delillerine dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağının ihtarına” gibi. Bu cümleler kanuni sonuç doğurur. Çeviride “kesin” sıfatı düşürülmez, süre gün sayısına çevrilmez ve ihtarın sonucu yumuşatılmadan aktarılır. Sürenin hangi tarihte dolacağını hesaplayıp metne eklemek çevirinin parçası değildir.
Tek fıkranın çevirisi ve doğrulama kodu
Bazen bir tutanağın tamamı değil, yalnız bir ara karar fıkrasının çevirisi istenir. Bu durumda fıkranın hangi tutanaktan ve hangi tarihli celseden alındığının çeviri notunda belirtilmesi önerilir. Ara kararın yer aldığı tutanak e-imzalı bir çıktıysa mühür aranmaz (Yazı İşleri Yönetmeliği md. 5/13); Resmî Yazışma Yönetmeliği md. 23/2’ye göre e-imzalı kamu belgesinin doğrulaması doğrulama kodu ve karekodla e-Devlet üzerinden yapılır, tutanakta böyle bir kod varsa çevrilmez, harfiyen aktarılır. Acte Tercüme ara kararları, içinde yer aldıkları tutanakla birlikte İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.