Noterlik işlemlerinde iki ayrı rol aynı Türkçe kelimeyle anılabilir: işlem anında sözlü aktarım yapan kişi ve belgenin yazılı çevirisini yapan kişi. Noterlik Kanunu ikisini ayrı maddelerde düzenler ve karşılıkları da ayrılır.
İşlem anındaki rol
Noterlik Kanunu md. 74, ilgilinin Türkçe bilmemesi hâlinde andlı bir tercüman bulundurulacağını söyler; md. 75’in son fıkrası tanık, tercüman ve bilirkişinin andının noter tarafından yaptırılacağını belirtir. Dolayısıyla bu kişi işlem anında orada bulunmuş ve yemin ettirilmiştir. İngilizcede “sworn interpreter present at the act (andlı tercüman)”, Fransızcada “interprète assermenté présent à l’acte (andlı tercüman)” önerilir.
Yazılı çevirinin rolü
Md. 103 çevirme hâlinde metnin altına noter tarafından şerh verileceğini, şerhin noterin yeminli tercüman kullanması hâlinde tercümanın kimliğini ve adresini içereceğini söyler. Burada söz konusu olan yazılı çeviridir ve karşılığı “translator” ya da “traducteur” ile verilir. İki rol tek kelimeye indirilirse okur, elindeki yazılı çeviriyi işlem anında bulunan kişinin yaptığını sanır.
İmza bloğundaki sıfat
Md. 101’e göre tutanak, ilgilinin, varsa tercüman, bilirkişi ve tanıkların imzalarıyla noterin imza ve mührünü kapsar. İmza bloğundaki sıfatlar çeviride tek tek karşılanır ve aynı sütuna yazılmaz. Md. 73, işitme veya konuşma engelli ilgilinin yazı ile anlaşma imkânı da bulunmadığı hâlde iki tanık ve yeminli tercüman bulundurulacağını söyler; belgedeki sıfat bu fıkradan geliyorsa kaydı korunur.
Şerhteki kimlik ve adres satırı
Md. 103’ün ikinci fıkrası şerhin, noter yeminli tercüman kullanmışsa tercümanın kimliğini ve adresini içermesini ve altının noter tarafından tarih yazılıp imzalanarak mühürlenmesini ister. Bu satır, dosya yurt dışında bir makama sunulduğunda çeviriyi yapan kişiyi belgeleyen tek kayıttır; ad, adres, tarih ve mühür bilgisi özetlenmez, kişi adları ve adresler çevrilmez. Md. 99 ise yabancı dildeki bir kâğıdın örneğinin çıkarılmasında önce tercüme edileceğini, sonra her örneğe tercümesinin iliştirilip şerh verileceğini söyler. Bu iki madde birlikte okunduğunda şerhin çevirmenin beyanı değil noterin kaydı olduğu görülür ve karşılık seçimi bu ayrımı korur.