Yurt dışından gelen bir adlî iş birliği talebi her zaman yerine getirilmez ve kanun reddin sebeplerini adıyla sayar. 6706 sayılı Kanun md. 4, yabancı devletlerin adlî iş birliği taleplerinin dört hâlde reddedilebileceğini söyler. Bu dört hâl, talebin ekinde gelen belgelerin hangi bilgiyi taşımak durumunda olduğunu da anlatır: talebe konu fiil, kişinin durumu ve talepte bulunan devletin usulü, dosyadaki kâğıtlardan okunur.
Dört ret sebebi
Maddenin saydığı hâller şunlardır: Türkiye’nin egemenlik hakları, millî güvenliği, kamu düzeni veya diğer temel çıkarlarının ihlal edilmesi; talebe konu fiilin sırf askerî suç, düşünce suçu, siyasî suç veya siyasî suçla bağlantılı bir suç olması; talebe konu kişinin ırkı, etnik kökeni, dini, vatandaşlığı, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasî görüşleri nedeniyle bir soruşturma veya kovuşturmaya maruz bırakılacağına veya cezalandırılacağına ya da işkence veya kötü muameleye maruz kalacağına dair inandırıcı nedenlerin bulunması; ve talepte bulunan devlette savunma hakkına ilişkin temel güvencelerin bulunmaması. Dördü de talebin içeriğine ve ekindeki belgelere bakar.
Fiilin nitelendirilmesi çeviriden okunur
İkinci hâl doğrudan bir terim sorusu doğurur: talebe konu fiilin sırf askerî suç, düşünce suçu, siyasî suç veya siyasî suçla bağlantılı bir suç olup olmadığı. Gelen talepte fiil, talep eden devletin kendi ceza kanununun terimleriyle adlandırılmıştır. Çeviride bu adlandırma Türk ceza hukukunun bir kurumuna eşitlenmez; yabancı kanunun maddesi, madde numarası ve fiilin tarifi olduğu gibi aktarılır ve gerektiğinde okurun dilinde açıklanır. Serbest bir karşılık, fiili kanunun saydığı bir kategoriye yaklaştırabilir ya da ondan uzaklaştırabilir; nitelendirme ise çevirmenin değil karar verecek makamın işidir.
Boşluk hâlinde uygulanacak usul
Md. 5 tek cümleyle bir çerçeve kurar: adlî iş birliği talepleri yerine getirilirken, bu Kanunda ve diğer kanunlarda hüküm bulunmayan hâllerde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uygulanır. Yani talep Türkiye’de yerine getirilirken üretilen tutanak, karar ve yazılar Türk ceza usulünün biçimini taşır. Dosyanın yabancı makama dönen kısmı bu yüzden Türk usul terimleriyle yazılmış belgelerden oluşur ve çeviri bu terimleri karşı ülkenin usulüne uyarlamaz. Kanunun kendi ilk maddesi de bir saklama kaydı taşır: Türkiye’nin taraf olduğu adlî iş birliğine ilişkin milletlerarası andlaşmalar ile diğer kanun hükümleri saklıdır (md. 1). Andlaşma metinleri bu sayfada alıntılanmamıştır.
Merkezî Makamın incelemesi
İade talepleri bakımından kanun ayrı bir inceleme aşaması kurar. Merkezî Makam, iade taleplerini inceleyerek, lüzum görmesi hâlinde ek bilgi ve belge talebinde bulunabilir ve gerekli şartları taşımayan talepleri reddeder (md. 13). Kanun Merkezî Makamı tanımlar kısmında Adalet Bakanlığı olarak gösterir (md. 2). Bu aşamanın dosyadaki izi bir yazışmadır ve yazışma, hangi belgenin eksik bulunduğunu adıyla söyler; çeviri bakımından en işe yarar kâğıt tam olarak bu yazıdır.
Ek belge istemi dosyaya ne katar
Ek bilgi ve belge istemi geldiğinde dosya iki yönde de büyür. Türkiye’ye gelen yönde, talep eden devlet eksik belgeleri gönderir ve bunlar yeniden Türkçeye aktarılır. Ters yönde ise istemin kendisi karşı ülkenin diline çevrilir. İki yönde ortak olan nokta, istemin hangi belgeyi hangi gerekçeyle aradığının eksiksiz aktarılmasıdır: talep eden makam neyi göndereceğini yalnız o cümleden anlar. Belgelerin numara ve tarih satırları korunur, çünkü eksik belgenin hangisi olduğu bu satırlarla eşleştirilir. Acte Tercüme bu dosyalarda gelen talebi, eklerini ve ek belge yazışmasını madde atıflarını koruyarak çevirir.
Sınır dışı etme kaydı
Kanun, iade süreci ile sınır dışı etme arasındaki ilişkiyi de ayrıca düzenler. Yabancı, iade sürecinde Merkezî Makamın görüşü alınmadan sınır dışı edilemez; ayrıca Merkezî Makamın görüşü alınmadan, iade talebi reddedilen devlete sınır dışı edilemez (md. 12). Bu iki fıkranın dosyadaki karşılığı bir görüş yazısıdır. Yazının tarih ve sayı satırları, sürecin hangi aşamasında alındığını gösterdiği için çeviride öne çıkar.
Ret kararının bildirimi
Ret bir sonuç olduğu için karşı tarafa bildirilir ve bildirim yazısı çevirinin son kalemidir. Yazıda iki bilgi bir arada bulunur: hangi talebin reddedildiği ve hangi hükme dayanıldığı. Madde numarası ve bent harfi çeviride korunur; kanunun dört hâlini bentlerle sayan bir maddede hangi bende dayanıldığı, gerekçenin tamamını belirler. Sayfa reddin yerinde olup olmadığını değerlendirmez; bu değerlendirme karar veren makamın ve dosyanın avukatının işidir.