Noter belgelerinde çeviri kapsamını iki şey belirler: belgenin noterlikte düzenlenmiş mi yoksa yalnız imzasının onaylanmış mı olduğu ve metnin içindeki yetki satırları. Bu aile yargının dışında kalır; elde bir mahkeme kararı değil, bir hukuki işlemin belgesi vardır. Kalem belgeleri iki yönde kapsar: Türkiye’de düzenlenip yurt dışında kullanılacak olanlar ve yurt dışında düzenlenip Türkiye’deki bir dosyaya girecek olanlar.
Ailenin içinde ne var
Aile şunları kapsar: vekâletname, muvafakatname, taahhütname, ihtarname, düzenleme şeklindeki senet, resmî vasiyetname, noterlikten alınan mirasçılık belgesi ve noterlik örnekleri. Noterlik Kanunu md. 60’ın birinci bendi noterin görevini geniş kurar: yapılması kanunla başka bir makam, merci veya şahsa verilmemiş olan her nevi hukuki işlemleri düzenlemek. Aynı maddenin üçüncü bendi taşınmaz satış vaadi sözleşmesi yapmayı ve taşınmaz satış sözleşmesi yapmayı da sayar. Ailenin sınırı bu yüzden kapalı bir belge listesiyle değil, işlemin niteliğiyle çizilir. Kalem bakımından pratik sonucu şudur: elde adı duyulmamış bir belge varsa soru “bu belge listede var mı” değil, “bu bir hukuki işlemin belgesi mi” sorusudur.
İki şekil, iki metin hacmi
Bir noter belgesi ya noterlikte düzenlenmiştir ya da dışarıda yazılıp getirilmiş bir kâğıdın imzası onaylanmıştır. Çeviri kapsamı bakımından ayrımın sonucu doğrudandır: düzenleme şeklindeki işlemde metin noterlik formülüne göre kurulur ve tutanak düzeni taşır; onaylama şeklindeki işlemde gövde metni ilgilinin kaleminden çıkmıştır ve noterin eklediği şey yalnızca şerhtir. İkisinin çeviride kapladığı hacim ve korunacak kalıp dili aynı değildir. İşlemlerin bölüm bölüm anlatımı hukuki işlem belgeleri bölümündedir.
Yetki satırları daraltılmaz
Vekâletnamede en kırılgan yer yetki listesidir. Türk Borçlar Kanunu md. 504, vekâletin kapsamının sözleşmede açıkça gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirleneceğini söyler ve bazı işler için özel yetki arar. Yetki satırı çeviride kısaltıldığında, iki satır birleştirildiğinde ya da genel bir ifadeye çevrildiğinde belgenin kapsamı da değişmiş olur. Liste bu yüzden madde madde, aynı sırayla ve eksiksiz aktarılır; bir yetkinin hedef dilde tek sözcükle özetlenmesi kapsam kaybıdır. Yetki adlarının İngilizce ve Fransızca karşılıkları hukuk terimleri bölümünde tek tek karara bağlanmıştır.
Daire dışında yapılan işlemin kaydı
Noterlik Kanunu md. 83, noterlerin noterlik işlemlerini dairelerinde yapacağını söyler; işlemin dairede yapılması gecikmeye sebep olur ya da başka bir zorluk arz ederse, sebebi iş kâğıtlarında gösterilmek suretiyle daire dışında da işlem yapılabilir. Böyle bir belgenin üzerinde işlemin nerede ve neden daire dışında yapıldığını gösteren bir kayıt bulunur. Bu kayıt çeviriden düşürülmez: belgeyi alacak makam için işlemin yeri, imza kadar belirleyici olabilir. Aynı şey işlemin yapıldığı yer ve tarihin rakam ve yazı ile birlikte gösterildiği satırlar için de geçerlidir; iki yazımdan birinin çeviride düşmesi belgeyi eksik gösterir.
Elektronik imzalı işlemde ne aranır
5070 sayılı Kanun md. 5, güvenli elektronik imzanın elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurduğunu söyler; aynı madde kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukuki işlemler ile bazı teminat sözleşmelerinin güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemeyeceğini de yazar. Elektronik ortamda imzalanmış belgede el yazısı imza ve mühür aranmaz; buna karşılık belgenin üzerindeki doğrulama bilgisi harfiyen aktarılır, çevrilmez. Maddenin ikinci cümlesi kalem için ayrı bir uyarı taşır: bazı işlemler zaten elektronik imzayla yapılamadığı için, elde elektronik nüshası bulunmayan bir belgenin kâğıt aslı aranır ve çeviri o asıldan kurulur.
Belge yurt dışında kullanılacaksa
Noterlik Kanunu md. 199, Türkiye’de usulüne uygun olarak yapılan ve yabancı bir memlekette kullanılacak olan işlemin altındaki noterin imza ve mührünü herhangi bir il veya ilçenin en büyük mülki amirinin onayladığını söyler. Bu halkanın kendisi bu sitenin konusu değildir; burada yalnız çevirinin hangi metne eklendiğini belirlediği için anılır. Belgeyi alacak ülkenin kendi kuralı ayrıca işler ve o kural Türk mevzuatından okunmaz.
İçeriği ilgili seçer, şekli noter kurar
Bu kalem belgeyi çevirir; belgenin düzenlenmesi noterin, içeriğinin seçilmesi ilgilinin işidir. Hangi yetkinin verilmesi gerektiği, hangi şeklin seçileceği ve belgenin hedef ülkede hangi işlemde kullanılacağı çevirinin sorusu değildir. Acte Tercüme noterlikte düzenlenmiş ya da imzası onaylanmış belgeleri hedef dile çevirir.