Noter onayı çeviri kaleminin içinde değildir: kendi başına bir noterlik işlemidir, bir noterlik dairesinde yapılır ve ücreti büronun değil Adalet Bakanlığının düzenlediği bir tarifenin konusudur. Teklifte çeviri ile onayın ayrı iki satır olarak görünmesinin nedeni budur. Bu sayfa onayın kanundaki yerini, ücretinin hangi mekanizmayla belirlendiğini ve işlemin neden tek bir noterliğe bağlı kaldığını anlatır.
Çevirme, kanunda noterin görevlerinden biri
Noterlik Kanunu md. 60 noterin görevlerini dokuz bent hâlinde sayar; altıncı bent “belgeleri bir dilden diğer dile veya bir yazıdan başka bir yazıya çevirmek” der. Yönetmeliğin md. 96’sı işlemi tanımlar: belgelerin bir dilden diğer dile veya bir yazıdan başka bir yazıya çevrilmesine ve noterlikçe onaylanmasına çevirme işlemi denir. Tanımın iki ayağı vardır, çevirme ve onaylama. Bu sayfanın konusu ikinci ayaktır.
Ayrımı görünür kılan şey, aynı listede duran beşinci bendin başka bir işi anlatmasıdır: dairede kalan asıl veya örneklerden ya da getirilen kâğıtlardan örnek çıkarıp vermek. Bir belgenin noterlikçe örneğini almak ile o belgenin noterlikçe çevrilip onaylanması, kanunun iki ayrı bendinde durur ve iki ayrı işlemdir. Elinde yabancı dilde bir karar olan okurun noterlikten isteyeceği şey bu yüzden “örnek” değil çevirme işlemidir.
Tarifeyi kim düzenler
Kanun md. 112, noterlerin bir dilden diğer dile çevirme de dahil işlemlerinden alacakları ücretlerin, Türkiye Noterler Birliğinin mütalaası alındıktan sonra Adalet Bakanlığı tarafından düzenlenecek bir tarife ile tespit olunacağını yazar. Aynı madde tarifedeki değişikliklerin her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yapılacağını, yeni tarife yürürlüğe girinceye kadar eski tarifenin uygulanacağını da ekler. Noter onayı, apostil ve mahkeme harçlarını büro değil ilgili makam belirler ve her yıl değişir; bu sitede tutar olarak yazılmaz.
Ücretin birimi çevrilen sayfa değil
Yönetmelik md. 96 ücretin birimini şaşırtıcı bir yerden alır: çevirme ücreti hesaplanırken çevrilmesi istenilen yazının sayfaları değil, çevirme yapıldıktan sonra noter tarafından yazdırılan değerli kâğıdın sayfa sayısı esas tutulur. Ölçü, eldeki belgenin kalınlığı değil noterlikte basılan metnin kapladığı sayfadır. Kanun md. 113 de ücretlerin alınmasında sayfa hesabının Harçlar Kanunundaki esaslara göre yapılacağını söyler. Metnin hedef dilde uzaması ya da kısalması bu yüzden yalnız çeviri kalemini değil onay kalemini de etkiler. Fıkranın bir sonucu daha var: onaylanan metin noterlikte değerli kâğıda yazdırıldığı için, onaya giden çevirinin sayfa düzeni serbest bir tasarım değildir.
Ücret noterlik dairesinin gelirindendir
Aynı madde paranın nereye kaydedildiğini de düzenler: noter tarafından ilgilisinden alınan çevirme ücretleri noterlik dairesinin gelirlerinden olup yevmiye defterine gelir olarak kaydedilir, noterin çevirene ödediği para ise dairenin giderlerindendir. Bu kayıt düzeni onay kaleminin neden bir büro tarafından fiyatlanamayacağını da gösterir: ödeme noterlik dairesine yapılır ve orada muhasebeleşir.
Yemin tutanağı hangi noterlikte
Yönetmelik md. 96, çevirme yaptırılan kimselerin yemin tutanaklarının noterlik dairesinde özel bir kartonda saklanmasını ister. Noterlikteki yemin zaptı o noterliğin dosyasında durur; başka bir noterlikte onay için çevirmenin o noterlikte de yemin etmesi gerekir. Onay kaleminin bir adrese bağlı kalması bundandır: hazır bir çeviri, tutanağı bulunmayan bir noterlikte onaya alınamaz.
Başka yerdeki noterlik aracılığıyla
Kanun md. 104 ile yönetmelik md. 96, ilgilinin bulunduğu yerde noterlikçe çevirme yaptırılamazsa o noterlik aracılığı ile başka yerdeki noterlikte çevirme yaptırılabileceğini düzenler; bu takdirde ilgiliden ayrıca aracılık ücreti de tahsil olunur. Kanun md. 112 aracı notere ödenecek ücretlerin de tarifede gösterileceğini yazar. Nadir dillerde ve küçük yerleşimlerde bu yol devreye girer; kalem o zaman tek satır değil iki satırdır.
Onayın kapsamı ve hangi dosyada arandığı
Kanun md. 82 bu kanun hükümlerine göre belgelendirilen işlemleri resmî sayar ve düzenleme ile imza onaylaması dışında kalan noterlik işlemlerini aksi sabit oluncaya kadar geçerli kabul eder. Noterin yönetmelikte yazılı özen yükümlülüğü ise çevirenin o dili veya yazıyı doğru bildiğine kanaat getirmek ve ona and içirmektir; metnin satır satır denetimi bu yükümlülüğün içinde sayılmaz. Onayın hangi dosyada arandığı ayrı bir sorudur ve tek cümlelik bir yanıtı yoktur: tebligat evrakı, ceza evrakı ve dava dosyası ayrı kurallara bağlıdır, ayrımı sınır ötesi dosyalar bölümü yol yol anlatır. Acte Tercüme onaya sunulacak metni hedef dile çevirir.