Türk mahkeme kararlarında ve dilekçelerde davanın hangi usulle görüldüğü sık sık yazılır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu iki ana usul tanır: yazılı yargılama usulü ve basit yargılama usulü. Sınır ötesi dosyalarda, özellikle nafaka, velayet ve çocuk iadesi davalarında, kararın başında ya da gerekçesinde basit yargılama usulü ifadesi geçer.
Kanunun saydığı alanlar
HMK md. 316/1, basit yargılama usulünün kanunlarda açıkça belirtilenler dışında hangi dava ve işlerde uygulanacağını sayar. Bunlar arasında sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren işler, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi geçici hukuki koruma talepleri, her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler, hizmet ilişkisinden doğan davalar ve konkordato davaları bulunur.
Usulün kararlarda görünen izi
HMK md. 320/1’e göre mahkeme mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir; md. 320/3 tahkikatın kural olarak iki duruşmada tamamlanacağını ve duruşmalar arasındaki sürenin bir aydan uzun olamayacağını söyler. Bir karar “dosya üzerinden” verilmişse bu ifade çeviride korunur, çünkü duruşma yapılmadığını gösteren tek kayıttır.
Simplified procedure ve procédure simplifiée
İngilizcede “simplified procedure”, Fransızcada “procédure simplifiée” önerilir; sitenin FR sayfaları aynı karşılığı kullanır. Karşılık bir usul adını aktarır, hedef ülkedeki bir usulle aynı olduğunu iddia etmez. “Summary procedure” gibi başka hukuk düzenlerinde ayrı anlamı olan terimler kullanılmaz.
Yazılı usulle birlikte geçtiğinde
HMK md. 322/1, basit yargılama usulü hakkında hüküm bulunmayan hâllerde yazılı yargılama usulüne ilişkin hükümlerin uygulanacağını söyler. Bu yüzden aynı gerekçede iki usulün adı birlikte geçebilir. Yazılı yargılama usulü için “written procedure” ve “procédure écrite” önerilir; iki karşılık aynı belgede tutarlı kalır ve birbirine dönüşmez. Kararda usulün adı hiç yazılmamışsa çeviriye usul adı eklenmez.