Aciz vesikası, bir takipte alacağını tamamen alamamış alacaklıya icra dairesinin verdiği belgedir. Yabancı alacaklı onu çoğunlukla takibin sonunda, kendi kayıtlarına ya da kendi ülkesindeki bir dosyaya koymak için çevirtir. Karşılık seçiminde tek soru şudur: belge borçlunun iflas ettiğini mi, yoksa o takipte alacağın karşılanamadığını mı söylüyor.
Dayanak: belgeyi düzenleyen madde ve içeriği
İcra ve İflas Kanununa göre alacaklı alacağının tamamını alamamış ve aciz vesikası düzenlenmesi için gerekli şartlar yerine gelmişse icra dairesi kalan miktar için hemen bir aciz vesikası düzenleyip alacaklıya, bir suretini de borçluya verir; bir nüsha her il merkezinde tutulan özel sicile gönderilir ve bu sicil alenidir (md. 143/1). Vesika borcun ikrarını mutazammın senet mahiyetindedir (md. 143/2), içindeki alacak miktarı için faiz istenemez (md. 143/4) ve borç, borçluya karşı vesikanın düzenlenmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar (md. 143/6). Haczi kabil mal bulunmazsa haciz tutanağı aciz vesikası hükmündedir; takdir edilen kıymete göre malların kifayetsizliği anlaşıldığında tutanak muvakkat aciz vesikası yerine geçer (md. 105). İflasta vesikayı iflas idaresi verir ve müflisin alacağı kabul veya reddettiği vesikada yazılır (md. 251/1). Belgenin içeriği yönetmelikte sayılıdır: dosya numarası, tarafların ad ve adresleri, takibin hangi yolla yapıldığı, yapılan işlemin sonucu, alacağın faiz ve gideriyle miktarı, vesikanın verildiği miktar ve kanuni dayanağı; belgeyi icra müdürü imzalar ve mühürler (İİK Yönetmeliği md. 51, Örnek 28).
İngilizcede “certificate of unsatisfied debt”
Önerilen karşılık “certificate of unsatisfied debt”tir ve ilk geçişte Türkçe adla birlikte verilir. Kalıp belgenin söylediği şeyi söyler: bir alacak, yürütülen takipte karşılanmamıştır. Muvakkat vesika için “provisional certificate of unsatisfied debt” yazılır ve sıfat atılmaz. “Aciz” kelimesinden birebir türetilen “certificate of incapacity” gibi kalıplar kullanılmaz; buradaki aciz borçlunun ehliyetine değil, alacağın karşılanamamasına bakar. Sicilden terkin için “deletion from the register”, sicilin kendisi için “register of certificates of unsatisfied debt” önerilir; menfaati bulunan kişinin istemi üzerine verilen sicil yazısı ayrı bir belgedir ve ayrı çevrilir (İİK Yönetmeliği md. 94/2).
“Insolvency” kelimesinin belgeye eklediği bilgi
Kaçınılacak karşılık “certificate of insolvency”dir. Kalıp okura belgede olmayan bir bilgi verir: borçlunun iflas etmiş olduğu. Oysa aciz vesikası bir mahkeme kararı değildir, icra dairesinin düzenlediği bir belgedir ve iflas ayrı bir mahkeme kararıyla açılır. Yanlış kalıp belgenin işlevini de bozar: vesika alacaklıya kanunda yazılı hakları verir ve alacaklı vesikayı aldığı tarihten bir sene içinde takibe teşebbüs ederse yeniden ödeme emri tebliğine gerek kalmaz (md. 143/2, 143/3); belge bir iflas kararının yerine geçmez. Kendi ülkesinde bir kayıt açmak için belgeyi kullanan okur, iki belgeyi karıştırırsa yanlış bir dosya kurar.
Fransızcada “acte de défaut de biens”
Fransızcada önerilen karşılık “acte de défaut de biens”dir; ilk geçişte Türkçe ad eklenir ve muvakkat vesika için “acte de défaut de biens provisoire” yazılır. Kalıp frankofon takip hukukunun sözlüğünden alınmıştır ve belgenin işleviyle örtüşür; bir yabancı kanun hükmü iddiası taşımaz ve belgenin o ülkede doğuracağı sonuç bu sayfada yanıtlanmaz. “Certificat d’insolvabilité” kalıbından aynı nedenle kaçınılır, terkin için “radiation” önerilir.
Dört ayrı dayanak, dört ayrı sonuç
Belgenin üstündeki madde numarası çeviride korunur, çünkü dört ayrı dayanak dört ayrı hukuki durumu gösterir: kesin aciz vesikası, haciz tutanağının vesika hükmünde olması, muvakkat vesika ve iflasta verilen vesika. Tek bir genel terim bu farkı siler. Aynı dikkat tutarlara da gösterilir: takip alacağı, tahsil edilen miktar ve açık kalan miktar ayrı satırlardır, çevirmen bunları toplamaz ve birleştirmez. Vesikanın düzenlenme tarihi de atlanmaz; kanun zamanaşımını ve yeniden takip süresini bu tarihten başlatır. İflasta yazılan kabul ya da ret kaydı belgenin niteliğini değiştirdiği için çıkarılmaz. İmza ve mühür kaydı korunur; belge elektronik imzalıysa metinde ne yazıyorsa o aktarılır.