Cezai bir soruşturmada yurt dışından delil, bilgi ya da belge istendiğinde ya da yurt dışındaki birine usul belgesi gönderildiğinde çeviri kuralı önce uygulanacak sözleşmeden okunur. 6706 sayılı Kanun, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmaları saklı tutar (md. 1/3). Avrupa Konseyi çerçevesinde bu andlaşma, 1959 tarihli Cezai Konularda Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi ve ek protokolleridir. Sözleşmenin çeviriye bakışı, ceza istinabesine ilişkin iç genelgelerden ayrı bir katmandır.
Ana kural: çeviri istenmez
Sözleşme md. 16/1, md. 16/2 saklı kalmak üzere taleplerin ve eklerinin çevirisinin istenmeyeceğini söyler. Md. 16/2 ise her taraf devlete, imza ya da onay sırasında yapacağı bir beyanla, kendisine gelen talep ve eklerin kendi diline ya da Avrupa Konseyinin resmî dillerinden birine çevrilmiş olarak gelmesini isteme hakkı tanır; diğer taraflar karşılıklılık uygulayabilir. Md. 16/3 iki ya da daha fazla taraf arasındaki anlaşmaların çeviri hükümlerini saklı tutar. Md. 17 ise sözleşme uyarınca iletilen delil ve belgeler için hiçbir tasdik biçimi aranmayacağını öngörür.
Türkiye’nin beyanı yok
Avrupa Konseyi kayıtlarında Türkiye’nin md. 16 beyanı bulunmaz. Türkiye’nin bu sözleşmedeki kayıtları iki tanedir: arama ve el koyma istinabelerini md. 5/1’deki koşullara bağlayan çekince ve Türkiye’deki bir sanığa çağrı kâğıdının duruşma gününden en az 40 gün önce yetkili Türk makamlarına iletilmesini öngören md. 7 beyanı. Sözleşme düzeyinde Türkiye, kendisine gelen taleplere beyanla bir çeviri şartı koymamıştır.
Karşı ülkelerin beyanları
Türkiye’den giden talepte tablo ülkeye göre değişir. İsviçre, çağrı kâğıdı tebliği dışındaki taleplerin Fransızca, Almanca ya da İtalyanca çeviriyle gelmesini ister. Lüksemburg Fransızca, Almanca ya da İngilizce çeviri ister. Birleşik Krallık İngilizce çeviri isteme hakkını saklı tutmuştur. Almanya, Almanca olmayan talep ve eklerin Almancaya ya da Avrupa Konseyinin resmî dillerinden birine çevrilmesini ister. Fransa ve Belçika’nın ise md. 16 beyanı yoktur.
Türkiye’den giden talepte iç usul
Sözleşmedeki esneklik, Türk adli makamlarının iç usulünü değiştirmez. Adalet Bakanlığının Cezaî Konularda Adlî İşbirliği Rehberi (Kasım 2014), talepname ve eki adli evrakın tamamının tercüme edilmesini ister. Uzun bir iddianamede ise talebin muhatabıyla ilgili bölümün çevrilip bu durumun talepnamede ayrıntılı olarak açıklanabileceğini belirtir. Çok dilli bir ülkede evrak, biliniyorsa muhatabın bildiği ya da yaşadığı bölgede geçerli resmî dile çevrilir. Talep reddedilirse rehber, talepname ve eklerinin mümkünse hukuk diline vâkıf ehil bir tercümanla yeniden çevrilmesini öngörür.
İkinci Ek Protokol: kısa özet
Türkiye bakımından 1 Kasım 2016’da yürürlüğe giren İkinci Ek Protokolün 15. maddesi, usul belgelerinin ve yargı kararlarının her durumda çıkarıldıkları dilde gönderileceğini söyler (md. 15/2). Belgeyi çıkaran makam, muhatabın yalnız başka bir dili anladığını biliyor ya da buna inanmak için nedeni varsa, belgelerin ya da en azından en önemli bölümlerinin o dile çevirisi eklenir (md. 15/3). Ayrıca talep edilen tarafın makamları için belgenin içeriğine ilişkin kısa bir özet, o tarafın diline çevrilmiş olarak eklenir (md. 15/4). Bu iki hüküm, sözleşmenin md. 16’sına rağmen uygulanır.
Posta ve yargı makamları
Türkiye, İkinci Ek Protokol md. 16’ya ilişkin çekinceyle yabancı makamların Türkiye’deki kişilere yargı kararlarını ve diğer belgeleri posta yoluyla doğrudan göndermesini kabul etmemiştir. Md. 17’deki sınır ötesi gözetleme hükmünü de kabul etmemiştir. Md. 6 bakımından Türkiye’deki yargı makamları olarak mahkemeler ve Cumhuriyet başsavcılıkları belirlenmiştir.
Cezai yardım talebini yazan için
Acte Tercüme cezai adli yardım talebini ve eklerini, adli mercinin talebiyle İngilizce ya da Fransızcaya çevirir; İkinci Ek Protokolün istediği kısa özeti de, düzenleyen merci verdiğinde, bu dillere çevirir. Talebi düzenlemek adli mercinin, iletmek merkezi makam olan Adalet Bakanlığının işidir.