Türkiye’nin 1973’ten beri taraf olduğu 1954 tarihli Lahey Hukuk Usulü Sözleşmesi, 1965 ve 1970 sözleşmelerine de taraf olan devletlerle ilişkide büyük ölçüde yerini bu sözleşmelere bırakmıştır. Yine de bazı dosyalarda uygulanan metin odur ve çevirinin onayı konusunda yeni sözleşmelerden daha dar bir kural koyar. Bu yüzden 1954 yolunda onayın kimden alınacağı, çeviriye başlanmadan önce belirlenir.
Onayı kim verir
Sözleşmenin Fransızca metnine göre tebligata ilişkin md. 3, aksine anlaşma olmadıkça çevirinin talep eden devletin diplomatik ya da konsolosluk memuru veya talep edilen devletin yeminli tercümanı tarafından aslına uygunluğunun onaylanmasını öngörür. İstinabeye ilişkin md. 10 ve yargılama giderleri kararlarının tenfizine ilişkin md. 19 aynı iki seçeneği tekrarlar. Türkiye’den giden bir evrak için bu, Türk dış temsilciliğinin memuru ya da evrakın gideceği ülkenin yeminli tercümanı demektir.
1970 sözleşmesinden farkı
1970 Lahey Delil Sözleşmesi md. 4/5, istinabeye eklenen çevirinin diplomatik ya da konsolosluk memuru, yeminli tercüman ya da iki devletten birinde bu konuda yetkili kılınmış başka bir kişi tarafından onaylanmasına izin verir. 1954 metninde “iki devletten biri” esnekliği yoktur: yeminli tercüman yolu, talep edilen devletin yeminli tercümanıyla sınırlıdır. Aksine bir anlaşma yoksa, Türkiye’de yemin etmiş bir çevirmenin onayı 1954 yolunda bu seçeneği tek başına karşılamaz.
Hangi ilişkilerde ayakta
1965 Tebligat Sözleşmesi md. 22, iki sözleşmeye birlikte taraf olan devletler arasında 1954’ün 1-7. maddelerinin yerini alır; 1970 Delil Sözleşmesi md. 29 da 8-16. maddelerin yerini alır. Bu yüzden örneğin Fransa ve Lüksemburg ile tebligatta 1965, istinabede 1970 sözleşmesi uygulanır. 1954’ün bu ülkelerle ayakta kalan kısmı teminat, adli yardım ve yargılama giderleri kararlarına ilişkin 17-24. maddelerdir. Türkiye’nin bu sözleşmedeki beyanlarına göre md. 6’daki doğrudan tebliğ yollarına itiraz edilmiştir ve diplomatik ya da konsolosluk memurlarının tebligatı ve istinabeyi yalnız kendi vatandaşları hakkında yapabileceğini beyan etmiştir (md. 6, 15).
Belçika istinabesi
Belçika 1970 Delil Sözleşmesine taraf değildir; Türkiye ile Belçika arasında ikili bir adli yardım anlaşması da yoktur. İki ülke de 1954 sözleşmesine taraftır. Sözleşme metinlerine göre Belçika’ya gidecek bir delil istinabesinin çok taraflı zemini bu durumda 1954’ün 8-16. maddeleridir. Md. 10 uyarınca istinabe Belçika’daki yetkili makamın dilinde olur; bu dil bölgeye göre Fransızca, Felemenkçe ya da Almancadır. Çeviriyi Türk dış temsilciliğinin memuru ya da Belçika’nın yeminli tercümanı onaylar. Adalet Bakanlığının Belçika istinabesindeki güncel uygulaması bu sayfada doğrulanmış değildir; dosya hazırlanırken güncel talimat esas alınır.
Diğer taraflar ve ikili anlaşmalar
1954 sözleşmesinin taraf listesinde Fas, Lübnan ve Mısır da bulunur; Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Kanada, Tunus ve Cezayir ise taraf değildir. Bir ülkeyle 1954’ün uygulanıp uygulanmadığı, o ülkenin 1965 ve 1970 sözleşmelerine taraf olup olmamasına ve ikili bir anlaşma bulunup bulunmamasına göre ayrıca belirlenir. İkili anlaşma kendi onay kuralını getirebilir: Türkiye ile Fas arasındaki hukuk anlaşması md. 7/2, tebliğ edilecek belgenin çevirisinin yeminli bir tercüman tarafından ya da talep eden devletin yasalarına göre onaylanmasını öngörür.
Genelgedeki “onaylı” kelimesi
Hukuki tebligat genelgesi 1954 yolu için ikişer örnek ve “onaylı” tercüme ister (Genelge 63/3 p.21); onaylayabilecek kişileri ise genelge değil sözleşmenin kendisi sayar. Bu yüzden genelgedeki “onaylı” kelimesi, sözleşmenin md. 3 ve md. 10’daki iki seçeneğiyle birlikte okunur.
Kimin için
Acte Tercüme 1954 yolundaki tebligat ve istinabe evrakını Fransızcaya ya da İngilizceye çevirir. Çeviriye başlamadan önce onayın hangi yoldan alınacağı netleşmelidir: dış temsilcilik onayı mı, karşı ülkenin yeminli tercümanı mı. İkinci yolda onay karşı ülkenin yeminli tercümanından gelir; Türkiye’de yapılan çevirinin bu yolda nasıl kullanılacağı karşı ülkenin kuralına bağlıdır.