Vekâlet ilişkisi her iki tarafça her zaman tek taraflı olarak sona erdirilebilir; ancak sona ermenin ne zaman ve kime karşı hüküm doğurduğu belgeden okunur. Yurt dışında yaşayan bir müvekkilin Türkiye’deki vekilini azletmesi ya da bir vekilin dosyadan istifası, karşı ülkedeki avukat için tek bir soruya bağlanır: bu kâğıt hangi tarihte kime ulaştı. Azilnamede ve istifa dilekçesinde bu yüzden metnin kendisi kadar tebliğ kayıtları da çeviriye girer.
Azil, istifa ve kendiliğinden sona erme
Türk Borçlar Kanunu md. 512’ye göre vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Md. 513 üçüncü bir hâl ekler: sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme, vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile kendiliğinden sona ermiş olur ve bu hüküm taraflardan birinin tüzel kişi olması durumunda tüzel kişiliğin sona ermesinde de uygulanır. Türkçede vekâlet verenin sona erdirmesine azil, vekilin sona erdirmesine istifa denir; belgede hangi kelime geçiyorsa o karşılanır ve iki kelime tek bir ifadeye indirilmez.
Azilname noterlikten gönderilen bir bildirimdir
Azil iradesi çoğu zaman noterlik aracılığıyla gönderilen bir kâğıtla, yani azilname ile bildirilir. Protesto, ihbarname ve ihtarname göndermek noterin görevleri arasındadır (Noterlik Kanunu md. 60/7) ve md. 106 bu belgelerin dört unsurunu sayar: istemde bulunanın ve diğer tarafın ad ve soyadları ile açık adresleri; ihtar ya da ihbar konusu; istemde bulunanın imzası; tebliğ şerhi, noterin imza ve mührü ve tarih, yazı ve rakamla. Azilnameye gelen kâğıt bu yüzden iki metin taşır: azil iradesi ve tebliğin sonucu. Tebliğ şerhi çeviriden çıkarılırsa okur azlin muhataba ulaşıp ulaşmadığını ve hangi tarihte ulaştığını bilemez. İhtarnamenin kısımları ve tebliğ yolları ayrı bir sayfada ele alınır.
Davadaki azil ve istifanın ayrı usulü
Bir dava dosyasında azil ve istifanın mahkemeye karşı etkisi ayrı bir usule bağlıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 81’e göre vekilin azli veya istifasının mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade edebilmesi için bu konudaki beyanın dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve gerektiğinde ilgilisine yapılacak tebligat giderinin de peşin olarak ödenmesi zorunludur. Yani dosyadaki etki için iki yol vardır: bir dilekçe ya da bir duruşma tutanağı kaydı. Çeviriye gelen kâğıt bir dilekçe ise başlığı, mahkeme adı, esas numarası ve havale kaydıyla birlikte çevrilir; bir tutanak sayfası ise tutanağın kendi başlığı ve tarihi korunur. Noterden gönderilen azilname ile mahkemeye verilen dilekçe ayrı belgelerdir ve aynı dosyada ikisi birlikte bulunabilir.
İki haftalık süre ve tarihlerin ayrılması
Md. 82’ye göre istifa eden vekilin vekâlet görevi, istifanın müvekkiline tebliğinden itibaren iki hafta süreyle devam eder; vekilin istifa etmiş olması hâlinde vekâlet veren davayı takip etmez ve başka bir vekil de görevlendirmezse tarafın yokluğu hâlinde uygulanacak hükümlere göre işlem yapılır ve bu hususlar istifa eden vekilin istifa dilekçesi ile birlikte vekâlet verene ihtaren bildirilir. Md. 83, azil hâlinde vekâlet verenin davayı takip etmemesi ve iki hafta içinde başka bir vekil görevlendirmemesi durumunda aynı sonucu bağlar. Sürenin başlangıcı tebliğ tarihidir; belgede bu yüzden istifa ya da azil tarihi ile tebliğ tarihi ayrı satırlarda durur ve çeviride birbirine karıştırılmaz. “İki hafta” ifadesi de olduğu gibi kalır, gün sayısına çevrilmez.
Ölüm, ehliyet kaybı ve iflas kayıtları
Md. 513’ün ikinci fıkrası bir süreklilik kuralı getirir: vekâletin sona ermesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürüyorsa, vekâlet veren veya mirasçısı ya da temsilcisi işleri kendi başına görebilecek duruma gelinceye kadar vekil veya mirasçısı ya da temsilcisi vekâleti ifaya devam etmekle yükümlüdür. Md. 514’e göre vekilin sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden, vekâlet veren ya da mirasçıları sözleşme devam ediyormuş gibi sorumludur. Dosyada bir ölüm belgesi, bir vesayet kararı ya da bir iflas kararı bulunabilir; bunlar vekâletnameden ayrı belgelerdir ve çeviride ayrı ayrı adlandırılır. Çevirmen vekâletin hangi tarihte sona erdiğini kararlaştırmaz.
Yabancı dilde verilmiş vekâletnamenin azli
Yurt dışında düzenlenmiş bir vekâletname Türkiye’deki bir işte kullanılmışsa azil kâğıdı da sınırı geçer. Böyle bir dosyada iki metin yan yana okunur: vekâletnamenin kendisi ve azil bildirimi. Azilname vekâletnameye tarih, yevmiye numarası ve düzenleyen makam üzerinden atıf yapar; bu atıf eksiksiz çevrilir, çünkü hangi vekâletnamenin sona erdirildiğini yalnız bu satırlar gösterir. Aynı kişiye verilmiş birden çok vekâletname varsa azlin hangisini kapsadığı yorumlanmaz; metinde yazılı olan aktarılır. Vekâletnamenin yetki satırlarının çevirisi ayrı bir sayfanın konusudur.
Belgede korunacak satırlar
Azilname ve istifa dilekçesinde şu bloklar çeviriden çıkmaz: tarafların adları ve açık adresleri; vekâletnameye yapılan atıf; azil ya da istifa iradesini taşıyan cümle; varsa gerekçe cümlesi; imza; noterlik belgelerinde tebliğ şerhi ve mazbata; mahkemeye verilen dilekçelerde mahkeme adı, esas numarası ve havale kaydı. İrade cümlesi kipiyle birlikte korunur: “azlettim” bir azil beyanı, “istifa ediyorum” bir istifa beyanıdır ve biri ötekine dönüştürülmez. Belge yurt dışında kullanılacaksa noterlik işleminin imza ve mührünün apostilini Noterlik Kanunu md. 199 uyarınca herhangi bir il ya da ilçenin en büyük mülki amiri, yani vali ya da kaymakam verir; adli belgenin aslında makam adalet komisyonudur. Acte Tercüme azilnameyi ve istifa dilekçesini vekâletnameye yapılan atıf, irade cümlesi ve tebliğ kayıtlarıyla birlikte İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.