Türk noterliğinde bir hukuki işlem iki ana biçimde belgelenir: noterin işlemi kendisinin düzenlediği biçim ve noterin imzanın kime ait olduğunu belgelendirdiği biçim. Yabancı okur için bu ayrım belgenin başlığındaki birkaç kelimede durur. Karşılık, bu kelimeleri öteki biçimle karışmayacak şekilde taşımalıdır.
Dayanak: iki biçim, iki ispat gücü
Noterlik Kanunu md. 82’ye göre bu kanuna göre belgelendirilen işlemler resmî sayılır. Kanunun düzenleme bölümüne göre yapılan hukuki işlemler sahteliği sabit oluncaya kadar geçerlidir; imza onaylaması ise onaylanan imzanın ilgiliye ait oluşunu belgelendirir ve hukuki işlemin içindekileri kapsamaz. Düzenleme bir tutanak şeklinde yapılır (md. 84); tapuda işlem gerektiren sözleşme ve vekâletnameler, vasiyetname, gayrimenkul satış vaadi, evlenme mukavelesi ve mirasın taksimi sözleşmesi gibi işlemler bu biçimde yapılır (md. 89). Onaylamada ise imzası onaylanan kâğıdın aslı ilgilisine verilir ve imzalı bir örneği dairede kalır (md. 90).
İngilizcede “notarised” neden yetmez
İngilizce konuşan ülkelerin çoğunda noterin gündelik işi imzayı tasdik etmektir; “notarised document” okura altındaki imzası onaylanmış bir belgeyi düşündürür. Bu, Türk hukukunda tam olarak onaylama biçimidir. Düzenleme şeklindeki işlemi “notarised” diye çevirmek, iki ispat gücünden zayıf olanı okura vermek demektir. Önerilen karşılık “deed drawn up by the notary”dir; başlıktaki ibare için “drawn up by the notary (düzenleme şeklinde)”. “Notarial deed” tek başına da kullanılır, ama “deed” kelimesi common law ülkelerinde noterden bağımsız, belirli şekil şartlarıyla imzalanan bir belgeyi de anlatır; “drawn up by the notary” eki bu belirsizliği kapatır.
Birebir çevirinin tuzağı: “düzenleme”
“Düzenleme” kelimesinin sözlük karşılıkları “arrangement”, “regulation” ya da “adjustment”tır ve hiçbiri bu işlemi anlatmaz. “Regulation” okura bir mevzuat metni düşündürür, “arrangement” ise taraflar arasında gevşek bir anlaşmayı. Kanundaki kelimenin işlevi, belgeyi noterin yazdığını söylemektir: İngilizcede fiil “to draw up”, Fransızcada “dresser”. Aynı dikkat “sahteliği sabit oluncaya kadar geçerlidir” cümlesi için de gerekir: önerilen karşılık “valid until proven forged”dır. Öteki noterlik işlemleri için md. 82’nin kullandığı “aksi sabit oluncaya kadar” ise “valid until proven otherwise” diye ayrı çevrilir. İki kalıp tek bir “valid unless disproved” altında birleştirilmez.
Fransızcada “acte dressé par le notaire” ve “acte authentique”
Fransızcada önerilen karşılık “acte dressé par le notaire (düzenleme şeklinde)”dir. “Acte authentique” daha yerleşik görünür ve ispat gücü bakımından Türk düzenleme işlemine yakındır; Fransız okur bu kalıpta ancak sahtelik iddiasıyla çürütülebilen bir belgeyi tanır. Ama kalıp, Fransız hukukunun noter senedine bağladığı başka sonuçları da çağrıştırır ve Türk kanununun bu sonuçları tanıyıp tanımadığı çeviriden anlaşılmaz. Bu yüzden “acte authentique” ancak açıklayıcı bir ek olarak kullanılır. Onaylama biçimi için “légalisation de signature” önerilir; iki kalıp aynı dosyada yan yana geçtiğinde okur farkı başlıktan görür. E-imzayla yapılan düzenleme işleminde de ilgililerin noter huzurunda bulunması aranır (md. 198/A); “electronic” sıfatı eklense bile karşılığın çekirdeği değişmez.