Mal rejimi sözleşmesi, eşlerin evlilik mallarına hangi rejimin uygulanacağını kararlaştırdıkları belgedir ve Türk Medeni Kanunu md. 205 uyarınca noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Eşlerden biri yabancı uyrukluysa ya da malların bir kısmı yurt dışındaysa bu belge başka bir hukuk düzeninde okunur ve karşı taraftaki avukat ilk olarak seçilen rejimin adına bakar. Rejim adı bir etiket değil, belgenin bütün hukuki sonucunu taşıyan ifadedir; çeviride yaklaşık bir karşılıkla verilmesi belgenin anlamını değiştirir.
Yasal rejim ile sözleşmeyle seçilen rejim
Md. 202’ye göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler. Bu iki cümle çeviride ayrı durur: biri sözleşme olmadığında uygulanacak rejimi, öteki sözleşmeyle seçilebileni gösterir. Belgede rejimin adı yazılı değilse çeviri bir rejim adı eklemez; kâğıtta ne varsa o çevrilir. Eşlerin hangi rejime tabi olduğunu değerlendirmek belgeyi okuyacak avukatın işidir ve bu sayfa böyle bir değerlendirme yapmaz.
Şekil md. 205’te, içerik md. 203’te
Kanun bu sözleşmeyi üç maddeye böler ve numaraları karıştırmamak gerekir. Md. 203 içeriktir: mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir ve taraflar istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler. Md. 204 ehliyettir: sözleşme ancak ayırt etme gücüne sahip olanlar tarafından yapılabilir, küçükler ile kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadırlar. Şekil ise md. 205’tedir: sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Md. 706 da ölüme bağlı tasarruflar ile mal rejimi sözleşmelerinin kendilerine özgü şekillere tâbi olduğunu söyler. Çeviri notunda madde numarası verilecekse şekil için md. 205 yazılır.
Rejim adları ve karşılık tutarlılığı
Kanunun saydığı rejimlerin adları belgede geçtiği gibi çevrilir ve belge boyunca aynı karşılıkla sürdürülür. Mal ayrılığında eşlerden her biri yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur (md. 242); paylaşmalı mal ayrılığı ayrı bir ayırımda düzenlenir ve md. 244 aynı yönetim kuralını tekrarlar. Genel mal ortaklığında eşlerin kanun gereğince kişisel mal sayılanlar dışındaki malları ile gelirleri ortaklık mallarını oluşturur, eşler ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak sahip olur ve hiçbir eş ortaklık payı üzerinde tek başına tasarruf hakkına sahip değildir (md. 257); eşler mal rejimi sözleşmesiyle sadece edinilmiş mallardan oluşan bir ortaklık da kabul edebilirler (md. 258). “Mal ayrılığı” ile “paylaşmalı mal ayrılığı” ve “genel mal ortaklığı” ile “edinilmiş mallarda ortaklık” çeviride tek kelimeye indirilmez; nitelemeler rejimi belirler.
İmza ve yasal temsilci satırı
Md. 205’in son fıkrası bir geçerlilik unsuru kurar: mal rejimi sözleşmesinin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur. Belgenin imza bloğunda bu yüzden iki ya da dört imza bulunabilir ve her imzanın altındaki sıfat satırı çeviride korunur; “eş” ile “yasal temsilci” aynı etiketle verilmez. Md. 204 küçükler ile kısıtlıların yasal temsilcilerinin rızasını almak zorunda olduğunu söylediği için rıza kaydı da belgenin parçasıdır. Sözleşme düzenleme şeklinde yapılmışsa Noterlik Kanunu md. 84’teki tutanak unsurlarını, onaylama şeklinde yapılmışsa ilgililerin metnini ve altında md. 92’deki şerhi taşır; ikinci hâlde şerh imzaların ilgililere ait olduğunu belgeler ve metnin içindekileri kapsamaz (md. 90). Niteliği bakımından evlenme mukavelesi düzenleme şeklinde yapılan işlemler arasında sayılır (md. 89).
Evlenme başvurusu sırasındaki yazılı bildirim
Md. 205 noterlik işleminin yanına ikinci bir yol koyar: taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilirler. Böyle bir seçim noterlik belgesi değildir; evlendirme dosyasındaki bir bildirimdir ve biçimi de farklıdır. Çeviriye gelen kâğıdın hangisi olduğu başlığından ve üzerindeki makam adından okunur. Bir bildirim kâğıdı noterlikte düzenlenmiş bir sözleşme gibi adlandırılmaz; makamın adı, tarih ve varsa kayıt numarası olduğu gibi aktarılır.
Yabancılık unsuru: MÖHUK md. 15
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun md. 15, evlilik malları hakkında eşlerin evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebileceğini, böyle bir seçim yapılmamışsa sırasıyla evlenme anındaki müşterek millî hukukun, müşterek mutad mesken hukukunun ve bunlar da yoksa Türk hukukunun uygulanacağını söyler. İkinci fıkra malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukukunun uygulanacağını, üçüncü fıkra evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşlerin üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabileceğini ekler. Sözleşmede bir hukuk seçimi cümlesi varsa bu cümle birebir çevrilir; seçilen hukukun adı yorumlanmaz ve çeviri hangi hukukun uygulanacağını kararlaştırmaz.
Yurt dışında kullanılan nüsha
Belge yurt dışında kullanılacaksa noterin imza ve mührünün apostilini Noterlik Kanunu md. 199 uyarınca herhangi bir il ya da ilçenin en büyük mülki amiri, yani vali ya da kaymakam verir; adli belgenin aslında makam adalet komisyonudur. Noterlikten alınan kâğıt kural olarak bir nüsha ya da örnektir; üzerindeki şerh kâğıdın hangi asıldan çıkarıldığını gösterir ve çeviriden çıkarılmaz. Türkiye’de yapılan yeminli çeviri, belgenin gideceği ülkede kendiliğinden kabul edilmez; bazı makamlar kendi yeminli çevirmen listesinden çeviri ister. Çeviriye başlamadan önce alıcı makamın kuralını sormanızı öneririz. Acte Tercüme mal rejimi sözleşmesini rejim adı, imza bloğu ve varsa hukuk seçimi cümlesiyle birlikte İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.