Kesin süre, içinde yapılmayan işlemin yapılma hakkını düşüren süredir. Yabancı okur bu ifadeyle en çok bir ara kararın ya da tensip tutanağının numaralı fıkrasında karşılaşır: “iki haftalık kesin süre verilmesine”. Cümle kısadır, sonucu ağırdır. Karşılığın asıl işi, “kesin” sıfatının taşıdığı bu sonucu hedef dilde kaybetmemek ve aynı sıfatın başka işlerdeki anlamlarıyla karıştırmamaktır.
Dayanak: kanunun süresi, hâkimin süresi
HMK md. 94/1’e göre kanunun belirlediği süreler kesindir. Hâkim de tayin ettiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir; bu durumda süreye konu işlemi duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklar ve süreye uyulmamasının hukuki sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar eder (md. 94/2). Aynı fıkra, kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçiren tarafın yeniden süre isteyebileceğini, bu ikinci sürenin kesin olduğunu ve yeniden süre verilemeyeceğini söyler; çeviride “kesin” sıfatı taşımayan bir süre de bu yüzden önemsiz değildir. Kesin süre içinde yapılması gereken işlemi yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (md. 94/3). Kanun bazı kesin süreleri kendisi verdirir: dava dilekçesindeki belirli eksiklikler için bir haftalık kesin süre verilir ve eksik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (md. 119/2); avans yetersizse iki haftalık kesin süre verilir (md. 120/2). Elde olmayan sebeplerle kesin süreyi kaçıran kişi için ayrı bir yol vardır: eski hâle getirme (md. 95/1).
İngilizcede “definite time limit”
Önerilen karşılık “definite time limit”tir; kalıp hem kanunun süresine hem hâkimin kesin olarak belirlediği süreye uyar. “Final deadline” kaçınılacak karşılıktır: “final” kelimesi Türk metninin çevirisinde başka bir işe, kararın kesinleşmesine ayrılır ve aynı dosyada iki anlam taşıyamaz. “Strict time limit” anlaşılır ama sonucu söylemez. “Peremptory” sıfatı İngilizce usul dilinde yaptırımı önceden yazılmış mahkeme emirlerini çağrıştırabilir; bu çağrışım md. 94/2’deki hâkim ihtarına yakın düşse de kanunun kendi sürelerine uymaz. Sonuç cümlesi ayrı çevrilir, örneğin HMK md. 140/5’teki ihtar için “failing which the party will be deemed to have waived reliance on that evidence”. Eski hâle getirme için “reinstatement after a missed time limit (eski hâle getirme)” önerilir.
Birebir çevirinin yanılttığı yer: sıfatın öteki işleri
“Kesin” kelimesi Türk usul metinlerinde en az dört ayrı işe bakar. Kesin süre bir süredir. Kesin karar kanun yoluna kapalı karardır: idari yargıda yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki karara itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (İYUK md. 27/7); bunun için İngilizcede “not subject to appeal”, Fransızcada “non susceptible de recours” önerilir. Kesin hüküm, uyuşmazlığın yeniden dava edilmesini engelleyen etkidir ve “res judicata” ile karşılanır. Kesinleşme ise kararın kanun yollarından geçerek ya da süreleri geçirilerek son hâlini almasıdır. HMK md. 374 iki ayrımı tek cümlede gösterir: yargılamanın iadesi “kesin olarak verilen veya kesinleşmiş olan” hükümlere karşı istenebilir. Tek bir “final” kelimesi bu dört işi birbirine karıştırır.
Fransızcada “délai impératif”
Fransızcada önerilen karşılık “délai impératif”tir. Kalıp sürenin bir tavsiye değil bağlayıcı bir sınır olduğunu söyler ve Türk metnindeki sonuç cümlesiyle birlikte okunduğunda yeterince açıktır. “Délai préfix” ve “délai de forclusion” kalıplarından kaçınılır: Fransız okur bunlarda kendi hukukunun kesilme ve durma kurallarına bağlı teknik kategorileri tanıyabilir ve Türk süresine o kuralları taşıyabilir. Tensip tutanağı da delil ve avans ihtarını HMK md. 140/5’e atıfla yazabilir (YİY md. 200/1-d). Aynı fıkrada bir kesin süre verilmişse “kesin” sıfatı ile ihtar cümlesi birlikte kalır, hafta hafta olarak çevrilir ve çevirmen son günü hesaplayıp metne eklemez.