“Tebliğ” bir belgenin muhatabına kanuni usulle ulaştırılmasıdır; “tebligat” ise bu işin bütünü ya da ulaştırılan evraktır. Günlük Türkçede iki kelime birbirinin yerine kullanılır ve çeviride ortak bir karşılıkları vardır; çevrelerindeki kelimeler ise ayrı ayrı karşılanır. Aynı sözcük ailesinden gelen üçüncü bir kullanım daha vardır ve karşılığı bambaşkadır.
Dayanak: kim tebliğ eder, nasıl belgelenir
Tebligat Kanunu md. 1, kazai mercilerin, noterlerin ve maddede sayılan kamu kurumlarının yapacağı tebligatın, elektronik ortam dahil, Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü ya da memur vasıtasıyla yapılacağını söyler. Tebliğ bir mazbata ile belgelenir; mazbata tebliği çıkaran merciyi, muhatabı, tebliğin konusunu, tebliğin kime, nerede ve ne zaman yapıldığını ve imzaları gösterir (md. 23). Muhatap tebellüğden kaçınırsa evrak muhtara ya da zabıtaya teslim edilir ve kapıya yapıştırılan ihbarnamenin tarihi tebliğ tarihi sayılır (md. 21). Usule aykırı tebliğ, muhatap tebliğe muttali olmuşsa geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi olur (md. 32).
İngilizcede “service”
Önerilen karşılık “service”tir; fiil “to serve”, tebliğ edilen evrak “documents served”. Lahey 1965 Sözleşmesinin İngilizce metni aynı kelimeyi kullanır ve tebliğin yapıldığını gösteren belgeye “certificate” der (md. 6); Türk tebliğ mazbatası için de “certificate of service” uygundur. “Notification” İngilizcede daha gevşek bir bildirimi anlatır ve süre başlatan bir usul işlemi gibi okunmaz; “delivery” ise yalnız teslimi söyler. “Tebellüğ” için “receipt”, “tebellüğden imtina” için “refusal to accept service” önerilir.
Fransızcada iki kelime
1965 Sözleşmesinin Fransızca adı iki kelimeyi birlikte kullanır: “signification et notification à l’étranger des actes judiciaires et extrajudiciaires”. Fransız usul dilinde “signification” çoğunlukla bir icra memuru eliyle yapılan tebliği, “notification” ise öteki yolları çağrıştırır. Türk iç tebligatı posta idaresi ya da memur eliyle yapıldığından, Türk mahkemesinin kendi tebligatını anlatırken “notification”, tebliğ mazbatası için sözleşmenin kelimesiyle “attestation de notification” önerilir. Sınır ötesi bir talebin çevirisinde ise sözleşmenin ikili kalıbı korunur; talep formu hangi kelimeyi kullanıyorsa çeviri onu izler.
Birebir çevirinin tuzakları: tefhim ve Resmî Gazetedeki tebliğ
İki kelime tebliğe benzer ama başka şeydir. Tefhim, hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunmasıdır (HMK md. 294/3); “pronouncement”, Fransızcada “prononcé” diye çevrilir ve “service” olmaz. Kanun yolu süresi çoğu kararda tebliğden başlar; tefhimi tebliğ diye çevirmek süre satırının başlangıcını değiştirir. İkinci tuzak Resmî Gazetede yayımlanan düzenleyici metinlerdir: “... Dair Tebliğ” başlıklı bir metin tebligat değil, idarenin yayımladığı bir düzenlemedir ve İngilizcede çoğu zaman “communiqué” diye aktarılır. Tebligat Yönetmeliği md. 39/3 uyarınca her yıl yayımlanan yurt dışı tebligat ve istinabe tebliği bu yüzden tek başlıkta iki anlam taşır: “tebligat” service, “tebliğ” communiqué; 2026 yılında uygulanacak metin 24 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Çeviride ikisi ayrı kelimelerle verilir.