Yabancı ülkede geçirilmiş bir gözaltı ya da tutukluluk, Türkiye’deki dosyada bir sayı olarak değil bir belge olarak görünür ve o belgenin çevirisi doğrudan bir hesaba girer. Kanunun kuralı kısadır: nerede işlenmiş olursa olsun bir suçtan dolayı, yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte geçen süre, aynı suçtan dolayı Türkiye’de verilecek cezadan mahsup edilir (TCK md. 16). Bu tek cümle, yabancı bir makamın düzenlediği kâğıdı Türk ceza dosyasının bir parçası hâline getirir.
Maddenin saydığı dört hâl
Md. 16 dört ayrı durumu yan yana sayar: gözaltı, gözlem altında bulunma, tutukluluk ve hükümlülük. Bunlar hukuken ayrı işlemlerdir ve yabancı ülkenin belgelerinde de ayrı adlarla geçer. Çevirinin ilk işi bu ayrımı korumaktır: bir ülkenin polis nezareti ile mahkeme kararına dayanan tutukluluğu aynı kelimeyle karşılanırsa dosyada hangi sürenin hangi işlemden doğduğu okunamaz. Karşılık seçilirken belgenin kendi terimi esas alınır; işlemin Türk hukukundaki en yakın kurumuna göre serbestçe adlandırılması, kurumların ülkeler arasında örtüşmemesi yüzünden yanıltır.
Hangi belgeden okunur
Süreyi gösteren kâğıt tek bir belge olmayabilir. Dosyaya giren evrak ailesi genellikle şunlardan oluşur: yakalama ya da gözaltı tutanağı, tutuklamaya ilişkin mahkeme kararı, tutukevine giriş ve çıkış kaydı, tahliye yazısı ve hükümlülük hâlinde infaz kurumunun düzenlediği bir belge. Her birinin kendi numarası, düzenleyen makamı ve imzası vardır. Çeviride bu kimlik satırları atlanmaz; bir tarihin hangi belgeden geldiği görünmezse süre tartışması dayanaksız kalır.
Tarih ve saat satırları
Mahsup bir gün hesabı olduğu için tarih ve saat satırları çevirinin en riskli yeridir. Yabancı belgelerde gün ve ay sırası ülkeye göre değişir; saat yazımı da farklı olabilir. Bu satırlar yorumlanmaz, belgedeki biçim korunarak aktarılır ve gerektiğinde çevirinin üzerinde belgedeki yazımın aynen taşındığı belirtilir. Aynı dikkat yer adlarına da uygulanır: giriş ve çıkış kaydındaki kurumun adı ve şehri, sürenin nerede geçtiğini gösteren tek bilgidir.
Hak yoksunluğu ayrı bir karar
Md. 17 başka bir soruya bakar: yabancı mahkemeden verilen bir hükmün Türk hukukundaki sonuçları. Maddeye göre mahkeme, yabancı mahkemelerden verilen ve Türk hukuk düzenine aykırı düşmeyen hükmün Türk kanunlarına göre bir haktan yoksunluğu gerektirmesi hâlinde, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine Türk kanunlarındaki sonuçlarının geçerli olmasına karar verir. Buradaki dosya md. 16’nın dosyasından farklıdır: çevrilecek asıl belge yabancı mahkemenin hükmüdür ve hükmün fıkrası, kesinleşme kaydı ile mahkûmiyete bağlanan yoksunlukları gösteren kısımları birlikte aktarılır. Hükmün Türk hukuk düzenine aykırı düşüp düşmediğini değerlendirmek mahkemenin işidir; sayfa bu değerlendirmeye girmez.
Yabancı kanunun üst sınırı
Md. 19, Türkiye’nin egemenlik alanı dışında işlenen suçlar dolayısıyla Türkiye’de yargılama yapılırken Türk kanununa göre verilecek cezanın, suçun işlendiği ülke kanununda öngörülen cezanın üst sınırından fazla olamayacağını söyler; maddenin ikinci fıkrası bu kuralın uygulanmayacağı hâlleri sayar. Dosyada bunun karşılığı bir yabancı kanun metnidir. Kanun metninin çevirisi bir belge çevirisinden farklı bir iştir: madde numaraları, fıkra ve bent düzeni ile yürürlük kaydı olduğu gibi aktarılır, metin özetlenmez. Acte Tercüme bu dosyalarda yabancı makamın düzenlediği kayıtları, hükmü ve yabancı kanun metnini bölüm bölüm çevirir.
Ters yönde: Türk kaydının yabancı dosyaya girmesi
Aynı soru yönü değiştiğinde de karşımıza gelir. Bir kişi Türkiye’de gözaltına alınmış ya da tutuklanmışsa ve yargılama başka bir ülkede sürüyorsa, o ülkenin mahkemesi süreyi gösteren Türk belgelerini ister. Bu kez çevrilecek kâğıtlar Türk makamlarının düzenlediği tutanak, karar ve infaz kayıtlarıdır; hedef dil karşı ülkenin mahkemesinin dilidir. İki yönde ortak olan nokta, sürenin başlangıç ve bitiş anını gösteren satırların eksiksiz aktarılmasıdır. Belgeler arasındaki numara zinciri de korunur: bir tahliye yazısı hangi tutuklama kararına atıf yapıyorsa, o atıf çeviride de aynı numarayla görünür. Yabancı mahkemenin süreyi kendi hukukuna göre nasıl değerlendireceği bu sayfanın konusu değildir.
Geri verme maddesi artık yok
Bu bahiste eskimiş atıflar dolaşır. Kanunun geri vermeye ilişkin md. 18’i 23/4/2016 tarihli 6706 sayılı Kanunun 36 ncı maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır; iade bugün ayrı bir kanunda düzenlenmektedir. Çeviriye giden bir dilekçe ya da yazışma mülga maddeye atıf yapıyorsa, atıf düzeltilmez: belgede ne yazıyorsa o aktarılır, çünkü çeviri belgenin hâlini gösterir. Aynı şey md. 17’nin kendisine de uygulanır; madde numarası çeviride değiştirilmez.