Bir sözleşmedeki tek cümle, uyuşmazlığın hangi ülkenin mahkemesinde görüleceğini belirleyebilir ve o cümle çoğu zaman yabancı dilde yazılmıştır. MÖHUK md. 47, taraflara bu imkânı tanır: yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde taraflar, aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilirler. Madde aynı fıkrada bir de ispat kuralı koyar ve bu kural doğrudan belgeye bakar.
Üç şart bir arada
Fıkra imkânı üç kayda bağlar. Birincisi, yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmemiş olmasıdır. İkincisi, taraflar arasındaki ilişkinin yabancılık unsuru taşımasıdır. Üçüncüsü, uyuşmazlığın borç ilişkilerinden doğmasıdır. Üçü bir arada bulunmadıkça madde uygulanmaz. Bu üç kayıt, çeviriye giden belgede nereye bakılacağını da söyler: tarafların yerleşim yeri ve merkezi, sözleşmenin konusu ve uyuşmazlığın kaynağı sözleşmenin giriş ile tanımlar kısmından okunur.
Yazılı delille ispat
Maddenin en çok atlanan cümlesi şudur: anlaşma, yazılı delille ispat edilmesi hâlinde geçerli olur. Yani tartışma, sözlü bir mutabakat üzerinden değil, bir kâğıt üzerinden yürür. Dosyaya giren kâğıt bazen sözleşmenin tamamı değil, yalnız ilgili maddeyi içeren bir ek, bir teyit yazısı ya da bir yazışma olur. Çeviri bu yüzden belgenin tamamını değil de bir kısmını kapsıyorsa, hangi kısmın çevrildiği çevirinin üzerinde görünür olur; eksik çevrilmiş bir sözleşmede yetki maddesinin bulunup bulunmadığı okunamaz.
Sözleşmenin hangi maddesi okunur
Yetki maddeleri sözleşmelerde birbirine benzeyen ama aynı şeyi söylemeyen kalıplarla yazılır. Bir kalıp yalnız bir mahkemeyi adlandırır; bir başkası o mahkemeyi münhasır kılar; bir üçüncüsü tarafların birine seçim hakkı bırakır. Dördüncü bir kalıp ise uyuşmazlığı mahkemeye değil hakeme gönderir; tahkim şartı farklı bir kurumdur ve md. 47’nin konusu dışındadır. Bu kalıpların çevirisinde en riskli kelimeler münhasırlık ve seçim hakkını gösteren yardımcı fiillerdir: izin kipiyle yazılmış bir cümlenin emir kipine, emir kipiyle yazılmış bir cümlenin izin kipine dönmesi maddenin anlamını tersine çevirir.
İki olumsuz koşul
Fıkranın son cümlesi, anlaşmaya rağmen davanın Türk mahkemesinde görülebileceği iki hâli sayar: yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması. Birinci hâl bir yabancı mahkeme kararının dosyaya girmesi anlamına gelir; o karar Türkçeye aktarılırken mahkemenin kendisini hangi gerekçeyle yetkisiz saydığını gösteren kısım atlanmaz, çünkü dosyada işe yarayan tam olarak o kısımdır. İkinci hâl dosyanın kendi içinden okunur ve bir çeviri sorusu doğurmaz.
Bertaraf edilemeyen üç dava
Md. 47/2, tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemeyecek yetkileri sayar: bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (md. 44), tüketici sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar (md. 45) ve sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar (md. 46) için belirlenen mahkemelerin yetkisi. Bu üç grupta sözleşmedeki yetki maddesi ne yazarsa yazsın, kanunun gösterdiği mahkemenin yetkisi ayakta kalır. Dosyanın çeviri bakımından sonucu şudur: sözleşmenin niteliğini gösteren satırlar, yetki maddesi kadar önemlidir. Bir sözleşmenin iş sözleşmesi mi hizmet sözleşmesi mi olduğunu gösteren tanım cümleleri çeviride sadeleştirilmez.
Anlaşma dosyaya hangi belgeyle girer
Yetki anlaşmasına dayanan taraf, dayanağını dosyaya bir belgeyle koyar. Uygulamada bu belge dört biçimden birinde görünür: imzalı sözleşmenin kendisi, sözleşmeye sonradan eklenmiş bir zeyilname, siparişi ya da teklifi teyit eden bir yazışma, yahut genel işlem koşullarının metni. Son biçim çeviride ayrı bir güçlük taşır, çünkü koşullar metni genellikle sözleşmenin ekinde ve daha küçük punto ile yazılmış uzun bir kâğıttır; yetki maddesi o kâğıdın içinde bir numara altında durur. Bu numaranın çeviride korunması, karşı tarafın hangi hükme dayanıldığını görmesi bakımından önemlidir. Belgenin imza, tarih ve kaşe kısımları da aktarılır; yazılı delil tartışması bu kısımlar üzerinden yürür.
Çeviride kurum ve yer adları
Yetki maddesi bir mahkemeyi adlandırdığı için çevirinin en somut yükü kurum ve yer adlarıdır. Yabancı mahkemenin adı, derecesi ve bulunduğu şehir belgede yazıldığı biçimde aktarılır; mahkemenin Türk yargı düzenindeki benzeri ile adlandırılması yanıltıcı olur, çünkü derece ve görev bölümleri ülkeler arasında örtüşmez. Aynı kural sözleşmenin yorumuna uygulanacak hukuku gösteren maddeye de uygulanır: uygulanacak hukuk ile yetkili mahkeme iki ayrı kayıttır ve çeviride birbirine karıştırılmaz. Acte Tercüme bu dosyalarda sözleşmeyi, eklerini ve yetkiye ilişkin yazışmayı madde numaralarını koruyarak çevirir; maddenin geçerliliğine ilişkin değerlendirme avukatın işidir.