Vergi idaresinin çıkardığı bir ihbarname ya da ödeme emri yurt dışındaki bir muhataba gidiyorsa, yol adli tebligatın değil 213 sayılı Kanunun kendi maddesinin çizdiği yoldur. VUK md. 97 ana kuralı tek cümlede verir: yabancı memlekette bulunanlara tebliğ o memleketin yetkili makamı vasıtasıyla yapılır. Aynı madde bunun nasıl istenebileceğini, evrakın hangi kanaldan gideceğini ve muhatabın Türk vatandaşı olması hâlinde işleyen ayrı bir usulü de düzenler.
Ana kural: karşı ülkenin yetkili makamı
Maddenin birinci cümlesi tebliği karşı ülkenin yetkili makamına bağlar. İkinci cümle bir imkân ekler: anlaşma varsa veya o memleketin kanunları müsait ise o yerdeki Türk siyasi memuru veya konsolosu tebliğin yapılmasını yetkili makamdan ister. Yani konsolosluk burada tebliği kendisi yapan makam değil, talebi ileten makamdır. Çeviri bakımından bunun sonucu şudur: dosyaya karşı ülkenin makamıyla yapılan yazışma da girer ve o yazışmanın dili karşı ülkenin diline göre belirlenir.
Vergi dairesinin doğrudan kanalı
Maddenin evrak kanalını gösteren fıkrası iki katmanlıdır. Genel kural, yabancı memleketlerde bulunan kimselere tebliğ olunacak evrakın tebligatı çıkaran merciin bağlı bulunduğu Bakanlık vasıtasıyla Dışişleri Bakanlığına, oradan da Türkiye elçilik veya konsolosluğuna gönderilmesidir. 14/10/2021 tarihli 7338 sayılı Kanunla eklenen cümle bu zincirin vergi dairelerine ilişkin kısmını kısaltmıştır: vergi dairelerinin evrakları, vergi dairesi başkanlıkları; vergi dairesi başkanlığı bulunmayan yerlerde ise defterdarlıklar tarafından doğrudan Türkiye elçilik veya konsolosluğuna gönderilir. Bu ayrım dosyadaki üst yazının kimden çıktığını da belirler; çeviride üst yazının makam adı ve sayısı korunur, çünkü evrakın hangi kanalı izlediği oradan okunur.
Bildirimin taşıdığı üç bilgi
Muhatabın Türk vatandaşı olduğu hâlde madde ayrı bir usul kurar. Bu hâlde bildirimi Türkiye elçiliği veya konsolosluğu yahut bunların görevlendireceği bir memur yapar. Bildirimin içeriği maddede sayılıdır: tebliğin konusu, hangi merci tarafından çıkarıldığı ve otuz gün içinde başvurulmadığı takdirde tebliğin yapılmış sayılacağı ihtarı. Bildirim, muhataba o ülkenin mevzuatının izin verdiği yöntemle gönderilir. Sayılan üç bilgiden ikisi doğrudan bir belge kimliğidir; çevrilirken evrakın türü ve çıkaran makamın adı serbest bir ifadeyle karşılanmaz.
Sürenin işlemesi ve tutanak
Madde, bildirimin o ülkenin mevzuatına göre muhataba tebliğ edildiğinin belgelendirilmesini arar. Belgelendirme gerçekleştiğinde, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Türkiye elçiliği veya konsolosluğuna başvurulmadığı takdirde tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır. Muhatap başvurduğu hâlde tebliğ evrakını almaktan kaçınırsa, bu hususta düzenlenecek tutanak tarihinde tebliğ yapılmış sayılır ve evrak bekletilmeksizin merciine iade edilir. Böylece dosyaya iki yeni kâğıt girer: karşı ülkenin mevzuatına göre düzenlenmiş belgelendirme yazısı ve kaçınmaya ilişkin tutanak. Bunlar çevirinin asıl konusudur, çünkü sürenin hangi güne bağlandığını yalnız onlar gösterir.
Kanunda tercüme hükmü yok
Bu maddeyi okuyan çoğu kişinin aradığı cümle 213 sayılı Kanunda bulunmaz: kanunun metninde tercümeye ilişkin bir hüküm geçmez. Dolayısıyla evrakın hangi dile çevrileceği, çeviriyi kimin yaptıracağı ve çevirinin nasıl onaylanacağı bu maddeden okunamaz. Maddenin verdiği tek yönlendirme dolaylıdır: tebliğ karşı ülkenin yetkili makamı vasıtasıyla yapıldığı ve bildirim o ülkenin mevzuatının izin verdiği yöntemle gönderildiği için dil sorusu karşı ülkenin kuralına bağlanır. Bu sayfa kanunda bulunmayan bir zorunluluğu yazmaz; dil ve onay sorusu evrak hazırlanmadan önce karşı makamın kuralına göre belirlenir.
Çeviride vergi terimleri
Vergi evrakı kendi terim ailesiyle gelir: matrah, tarh, ikmalen ve re’sen tarh, vergi ziyaı, gecikme faizi, ödeme emri, ihbarname. Bu terimlerin karşılığı seçilirken hedef ülkenin kendi vergi sisteminin adları ödünç alınırsa belgede yazılı olmayan bir anlam eklenir; karşılık, terimin Türk mevzuatındaki tanımına göre seçilir ve gerekirse okurun dilinde parantez içinde açıklanır. Evrakın üzerindeki dönem, sıra numarası ve tanzim tarihi satırları harfiyen aktarılır. Acte Tercüme bu dosyalarda ihbarnameyi, ödeme emrini, üst yazıyı ve karşı makamla yapılan yazışmayı şerhleriyle birlikte çevirir; verginin kendisine ilişkin değerlendirme bu sayfanın konusu değildir.
Memur ve askerî şahıs için ayrı kanal
Maddenin son fıkraları iki muhatap grubunu ayırır. Yabancı memlekette resmî görevle bulunan Türk memurlarına tebliğ Dışişleri Bakanlığı vasıtasıyla yapılır; yabancı memlekette bulunan askerî şahıslara yapılacak tebliğ ise bağlı bulundukları kuvvet aracılığıyla yürür. Bu iki grupta evrak, yukarıdaki genel kanaldan değil kendi kanalından gider. Aynı yönde bir ayrım tebligat mevzuatında da bulunur; ancak dayanağı farklı bir kanun olduğu için bu sayfada o hükümler aktarılmaz. Çeviri bakımından fark, üst yazının hangi makamdan çıktığıdır ve bu bilgi evrakın kendi başlığında durur.