Bu üç beyan davayı erken bitirir ve dosyada iki kademeli bir belge çifti bırakır: tarafın beyanı ile beyana dayanan karar. Üç kavram Türkçede birbirine yakın durur, hukuki sonuçları ise farklıdır ve yabancı bir tarafın vekili sonuçları ancak doğru karşılıklarla ayırt edebilir. Bu sayfa beyanı ve kararı bölüm bölüm ele alır, en sık karıştırılan yerleri gösterir.
Üç tanım, üç ayrı taraf
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) üçünü ayrı maddelerde tanımlar. Feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir (md. 307/1). Kabul, davacının talep sonucuna davalının kısmen veya tamamen muvafakat etmesidir (md. 308/1) ve ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri davalarda hüküm doğurur (md. 308/2). Sulh, görülmekte olan bir davada tarafların uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdirmek amacıyla mahkeme huzurunda yapmış oldukları bir sözleşmedir (md. 313/1). Feragat davacının, kabul davalının, sulh iki tarafın işlemidir; beyanın kimden geldiği çeviride ilk belirlenecek şeydir. İlk geçişte İngilizcede “waiver of claim (feragat)”, “admission of the claim (kabul)” ve “judicial settlement (sulh)”, Fransızcada “renonciation à la demande (feragat)”, “acquiescement à la demande (kabul)” ve “transaction judiciaire (sulh)” önerilir. Kabul için “acceptance” gibi genel bir kelime kullanılmaz; ibra, sulh sözleşmesi ve arabuluculuk anlaşma belgesi de bu üç belgeden ayrıdır.
Beyanın şekli ve kayıtsız şartsız olma koşulu
Feragat ve kabul dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılır (md. 309/1) ve hüküm ifade etmesi karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlı değildir (md. 309/2). Kısmen feragat veya kabulde, feragat edilen ya da kabul edilen kısmın dilekçede yahut tutanakta açıkça gösterilmesi gerekir (md. 309/3). Md. 309/4 tek cümledir: feragat ve kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Bu yüzden dilekçede “şu koşulla feragat ediyorum” türü bir ifade bulunması belgenin niteliğini değiştirir ve çevirmen böyle bir kaydı silmez, yumuşatmaz, koşulu ayrı bir cümle olarak aktarır. Sulhta durum tersidir: sulh şarta bağlı olarak da yapılabilir (md. 313/4) ve dava konusunun dışında kalan hususlar da kapsamına dâhil edilebilir (md. 313/3). Aynı dosyada bir sulh metninin şart taşıması olağandır, bir feragat dilekçesinin taşıması değildir.
Zaman satırı ve hükümden sonraki beyan
Feragat ve kabul hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (md. 310/1); sulh için de aynı süre geçerlidir (md. 314/1). 22 Temmuz 2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla eklenen fıkralar hükümden sonraki beyanı düzenler. Feragat veya kabul hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez ve ilk derece mahkemesi ya da bölge adliye mahkemesince feragat veya kabul doğrultusunda ek karar verilir (md. 310/2). Beyan dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmışsa, Yargıtay temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderir (md. 310/3). Md. 314/2 ve 314/3 sulh için aynı iki kuralı tekrar eder. Bu yüzden dosyada asıl hüküm ile ek karar ayrı iki belgedir; ek kararın başlığında asıl hükmün tarih ve sayısı bulunur ve iki numara çeviride karışmaz.
Beyana dayanan karar ve sulhtaki ikili seçenek
Feragat ve kabul kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur; irade bozukluğu hâllerinde iptali istenebilir (md. 311/1). Sulh, ilgili bulunduğu davayı sona erdirir ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur; ancak md. 315/1 mahkemeye iki ayrı yol gösterir: taraflar sulhe göre karar verilmesini isterlerse mahkeme sulh sözleşmesine göre karar verir, istemezlerse karar verilmesine yer olmadığına karar verir. Bu ikinci ifade çeviride kendi kalıbıyla kalır ve davanın reddi diye aktarılmaz. İrade bozukluğu ya da aşırı yararlanma hâllerinde sulhun iptali istenebilir (md. 315/2). Kararın hüküm fıkrasında hangi seçeneğin uygulandığı bir bent olarak görünür; bendin sıra numarası ve lafzı korunur.
Yargılama gideri bendi
Feragat veya kabul beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir; beyan talep sonucunun sadece bir kısmına ilişkinse giderlere mahkûmiyet ona göre belirlenir (md. 312/1). Md. 312/2 bir istisna getirir: davalı, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve yargılamanın ilk duruşmasında da davacının talep sonucunu kabul etmiş ise yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez. Gider bendi kısa olduğu için atlanmaya en açık satırdır; oysa yurt dışındaki taraf için beyanın parasal sonucunu gösteren tek yer odur. Bu sitede tutar yazılmaz; belgede yazılı gider kalemleri ise para birimiyle aynen aktarılır ve kalem adları hedef dilde açıklanırken Türkçe adı parantez içinde korunur.
Kavram, koşul, ek karar ve tek bir kalıp
Dört yer karar gerektirir. Birincisi üç kavramın üç ayrı karşılıkla verilmesi ve beyanın kimden geldiğinin belirtilmesi. İkincisi “kayıtsız ve şartsız” koşulunun feragat ve kabul için aktarılması, sulhtaki şart imkânının ise korunması. Üçüncüsü asıl hüküm ile ek kararın ayrı belgeler olarak çevrilmesi ve numaralarının karışmaması. Dördüncüsü “karar verilmesine yer olmadığına” kalıbının kendi anlamıyla kalması. Sulh metni dava konusu dışındaki hususları da kapsayabildiği için içinde taşınmaz, alacak ya da aile hukukuna ilişkin kayıtlar geçebilir; bu kayıtlar çeviride eksiltilmez. Belgenin sonucuna ilişkin bir değerlendirme eklenmez. Çevirmen metni aktarır; hukuki görüş vermez, belgenin sonucunu değerlendirmez, dilekçe ya da sözleşme yazmaz. Acte Tercüme feragat ve kabul dilekçelerini, sulh metinlerini ve bunlara dayanan kararlar ile ek kararları İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.