Islah dilekçesi bir düzeltme değil, geriye dönük bir silme işlemidir: belirtilen noktadan itibaren yapılmış usul işlemlerinin yapılmamış sayılmasını sağlar. Dosyada bu yüzden tek bir belge değil, birbirine bağlı üç ya da dört belge bulunur. Yurt dışındaki bir tarafın vekili için soru şudur: hangi işlemler silindi, hangileri ayakta kaldı. Bu sayfa dilekçeyi ve buna bağlı kararları bölümlerine ayırır.
Belgenin adı ve tek kullanım kaydı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) md. 176/1, taraflardan her birinin yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebileceğini söyler; ikinci fıkra aynı davada ancak bir kez ıslah yoluna başvurulabileceğini ekler. Dilekçenin başlığı çoğu zaman “ıslah dilekçesi”, bazen “ıslah talebi”dir ve gövdesinde davanın esas numarası ile ıslahın kapsamı geçer. Terim Türk usul hukukuna özgüdür ve gündelik anlamıyla “düzeltme” değildir; ilk geçişte İngilizcede “amendment of procedural acts (ıslah)”, Fransızcada “rectification des actes de procédure (ıslah)” gibi açıklayıcı bir karşılık önerilir ve belge boyunca aynı karşılık korunur. “Correction” ya da “correction matérielle” karşılığı maddi hataların düzeltilmesini çağrıştırdığı için bu belgede kullanılmaz.
Zaman satırı ve bozmadan sonraki hâl
Islah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (md. 177/1). 22 Temmuz 2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla eklenen ikinci fıkra bir ikinci pencere açar: Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, ilk derece mahkemesinin tahkikata ilişkin bir işlem yapması hâlinde tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir; ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz. Bu fıkraya dayanan bir dilekçe bozma kararının tarih ve sayısını taşır ve çeviride o numaralar aynen kalır. Fıkra 2020’de eklendiği için daha eski tarihli bir dosyada bulunmaz; çevirmen eksik bir dayanak tamamlamaz.
Sözlü ıslah ve tutanak örneği
Islah sözlü veya yazılı olarak yapılabilir (md. 177/3). Sözlü yapıldığında belge bir dilekçe değil duruşma tutanağının bir bölümüdür; karşı taraf duruşmada hazır değilse veya talep duruşma dışında yapılıyorsa yazılı talep ya da tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir. Çeviri kapsamı bu yüzden dosyaya göre değişir: bazı dosyalarda ayrı bir dilekçe, bazılarında tutanaktan alınmış bir örnek vardır. Tutanak örneğinde “aslının aynı olduğu” yönünde bir şerh bulunabilir ve şerh çeviride ayrı bir blok olarak durur, dilekçe metnine karıştırılmaz.
Teminat ve bir haftalık iki ayrı süre
Islah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmak zorundadır; aksi hâlde ıslah yapılmamış sayılır (md. 178/1). Karşı tarafın zararının kesin olarak tespit edilmesinden sonra yatırılan miktar eksikse tamamlattırılır, fazla ise iade edilir (md. 178/2). Dosyada bu yüzden bir vezne makbuzu ve bir tamamlama ya da iade kararı görülebilir. Bir haftalık süre ikinci bir yerde de karşımıza çıkar: davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır (md. 180/1). Kısmen ıslaha başvuran tarafa ise ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir (md. 181/1). Üç süre aynı uzunluktadır ama farklı işlemlere bağlıdır ve çeviride hangi cümlede geçtiği korunur.
Neyin silinmediğini sayan fıkra
Md. 179/1 ıslahın, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurduğunu söyler. İkinci fıkra bir istisna listesi getirir: ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ile karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmiş olması koşuluyla yeminin teklifi, reddi veya iadesi ıslah ile geçersiz kılınamaz. Üçüncü fıkra bu listeyi yeniden koşula bağlar: ıslahtan sonra yapılacak tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa bunlar da yapılmamış sayılır. Liste çeviride kısaltılmaz ve sıra değiştirilmez; yurt dışındaki okur dosyanın hangi delillerinin ayakta kaldığını yalnız bu listeden okur. “Teşmil edeceği nokta” ifadesi belgede aynen geçiyorsa açıklayıcı bir karşılıkla verilir ve Türkçe ifade parantez içinde gösterilir.
Kötüniyet kaydı ve çeviride karar verilen yerler
Islahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir; ayrıca hâkim kötüniyetle ıslaha başvuranı karşı tarafın bu yüzden uğradığı bütün zararlarını ödemeye ve kanunda gösterilen disiplin para cezasına mahkûm eder (md. 182/1). Böyle bir hüküm gerekçeli kararın hüküm fıkrasında bir bent olarak yer alır; bendin sıra numarası ve tutarı belgede yazıldığı gibi kalır. Çevirmenin karar vermek zorunda olduğu yerler şunlardır: “ıslah” teriminin tek karşılığa bağlanması, md. 179/2’deki istisna listesinin eksiksiz aktarılması, üç ayrı bir haftalık sürenin karıştırılmaması ve tamamen ıslah ile kısmen ıslahın ayrı tutulması. Belgenin sonucuna ilişkin bir yorum çeviriye eklenmez. Çevirmen metni aktarır; hukuki görüş vermez, belgenin sonucunu değerlendirmez, dilekçe ya da sözleşme yazmaz. Acte Tercüme ıslah dilekçelerini ve ıslaha bağlı ara kararları İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.