Aile hukukunda sınırı geçen belge çoğu zaman tek bir karardır; ama o kararın içinde birbirinden ayrı yollara giden hükümler bulunur. Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının evliliği sona erdiren kısmı, velayet kısmı ve nafaka kısmı Türkiye’de aynı dosyada ilerlemeyebilir. Çocuğun başka bir ülkeye götürüldüğü dosyada ise belge bir mahkemeden değil, merkezi makamlar arasında dolaşan bir başvurudan doğar. Bu sayfa aile dosyasında hangi belgelerin sınırı geçtiğini, dili hangi kuralın belirlediğini ve çeviride hangi noktaların sorun çıkardığını alan düzeyinde gösterir. Belgelerin bölümleri Yargı belgeleri bölümünde, izledikleri yollar Sınır ötesi dosyalar bölümünde anlatılır.
Aile dosyasının sınırı geçen belgeleri
Türkiye’ye gelen yönde en sık görülen belge yabancı bir mahkemenin ya da idari makamın boşanma kararıdır; yanında kesinleşmeyi gösteren bir şerh ya da ayrı bir yazı bulunur. Türkiye’den giden yönde aile mahkemesinin gerekçeli kararı ve kesinleşme şerhi, velayet ya da kişisel ilişki düzenleyen kararlar ve nafaka ilamları öne çıkar. Bunlara iki grup belge eklenir: çocuk iadesi ve nafaka sözleşmelerinin başvuruları ile yurt dışında yaşayan eşin Türkiye’deki dava için verdiği vekâletname. Her grubun dili başka bir metinden çıkar; aynı dosyada iki ayrı dil kuralı yan yana durabilir.
Yabancı boşanma kararı: hükümler ayrı yollara ayrılır
Yabancı mahkeme ilamının Türkiye’de kesin hüküm ya da kesin delil sayılması tanımaya, icra edilmesi tenfize bağlıdır (MÖHUK md. 50, 58). Tanıma ve tenfiz dilekçesine ilamın ve kesinleşmeyi gösteren belgenin onanmış tercümeleri eklenir (md. 53/1); tanımada karşılıklılık şartı aranmaz (md. 58/1). Boşanmanın nüfus kütüğüne idari yoldan tescili için 5490 sayılı Kanunun 27/A maddesi ayrı bir yol açar, ancak bu yolda verilen karar yalnız boşanma, butlan ya da iptal yönünden sonuç doğurur; velayet, iştirak nafakası, kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat hükümleri için mahkemeye başvurulur (Yönetmelik md. 9/5). Çeviri açısından sonuç açıktır: aynı kararın farklı kısımları farklı dosyalarda, farklı zamanlarda kullanılabilir. Kararın tamamının çevrilmesi ve hüküm fıkralarının numaralarıyla korunması, iki dosyada da aynı metnin sunulmasını sağlar.
Velayet, kişisel ilişki ve nafaka: terim ayrımı
Türk kararında velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası ve mal rejimi ayrı kurumlardır ve Türk mevzuatı onları ayrı ayrı sayar. Yabancı kararlarda aynı ihtiyacı karşılayan kurumlar başka adlar ve başka sınırlar taşıyabilir. Hedef dilde bunları tek bir sözcüğe indirgemek, ayrı hükümleri çeviride birleştirmek demektir. Türkçeye gelen kararda yabancı kurumun adının ilk geçtiği yerde asıl diliyle parantez içinde verilmesi, okuyan hâkimin hangi hükmün hangi kuruma karşılık geldiğini kaynak metinden izlemesini sağlar. Türkçeden giden kararda da Türk teriminin yanına açıklayıcı bir karşılık konur. Seçilen karşılıklar ve gerekçeleri Hukuk terimleri bölümünde tek tek ele alınır.
Çocuk iadesi başvurusu: Lahey 1980’de belge dili
Lahey 1980 Çocuk Kaçırma Sözleşmesi Türkiye bakımından 1 Ağustos 2000’den beri yürürlüktedir. Başvuru ve ekleri talep edilen devletin merkezi makamına gider; dili, sözleşmenin 24. maddesi ile o devletin çekincesi belirler. Fransa yalnız Fransızca yazılmış ya da Fransızca çeviriyle gelen başvuruları inceler; Amerika Birleşik Devletleri merkezi makamına gelen belgelerin İngilizce çeviriyle gelmesini ister. Türkiye bu maddeye çekince koymadığından Türkiye’ye gelen başvuru Türkçe çeviriyle, bu mümkün olmazsa İngilizce ya da Fransızca çeviriyle gelebilir. Türkiye’de iade davası aile mahkemesinde görülür ve merkezi makam adına Cumhuriyet başsavcılığınca açılır (5717 sayılı Kanun md. 6, 7/2). Türkiye Fas ve Tunus’un katılımını kabul etmediği için sözleşme bu iki ülkeyle yürürlükte değildir.
Nafaka alacağı: 2007 ve 1956 sözleşmeleri
Yurt dışındaki borçludan nafaka tahsilinde Türkiye iki sözleşmeye taraftır: 2 Haziran 1971’de katıldığı 1956 New York Sözleşmesi ve kendisi bakımından 1 Şubat 2017’de yürürlüğe giren 2007 Lahey Nafaka Sözleşmesi. İki devlet de 2007 metnine taraf olduğunda bu metin, kapsamların örtüştüğü ölçüde 1956 sözleşmesinin yerini alır (md. 49). 2007 sözleşmesinde başvuru asıl dilinde hazırlanır ve talep edilen devletin diline çeviriyle gider (md. 44/1); tasdik ya da benzeri bir şekil şartı aranamaz (md. 41). Türkiye beyanında, tanıma ve icra başvurusuna kararın onaylı bir örneğinin eklenmesini istemiştir (md. 25). İsviçre, Fas ve Tunus 2007 sözleşmesine taraf değildir; bu ülkelerle ayrı bir dil maddesi bulunmayan 1956 metni işler. Çeviri giderinin kime düştüğü Sınır ötesi dosyalar bölümünde anlatılır.
Boşanma vekâletnamesi: fotoğraf ve yetki satırları
Yurt dışında yaşayan eş Türkiye’deki boşanma davası için avukatına vekâlet verdiğinde belge ya bir Türk konsolosluğunda ya da bulunduğu ülkenin noterinde düzenlenir. Türk noterlik mevzuatı boşanma davaları için düzenlenen vekâletnamelere ilgilinin fotoğrafının yapıştırılmasını ister ve bu kural işlemin örneklerine de uygulanır. Yabancı dilde düzenlenmiş bir vekâletnamenin Türkçe çevirisinde, belgede fotoğraf varsa yeri ve üzerindeki mühür bir notla gösterilir; yetki cümleleri tek tek, genişletilmeden ve daraltılmadan aktarılır. Vekâletnamedeki özel yetki satırları ve konsoloslukta yapılan işlemin şekli Hukuki işlem belgeleri bölümünde işlenir.
Aile dosyasında sık görülen çeviri sorunları
Birinci sorun eksik settir: kararın yalnız hüküm kısmının çevrilmesi ya da kesinleşme şerhinin veya ayrı kesinleşme yazısının atlanması. MÖHUK md. 53/1 iki belgeyi ayrı bentlerde saydığından ikisinin çevirisi de dosyada yer alır. İkinci sorun adlardır: yabancı kararda eşlerin ve çocuğun adları Türkçe karakterler olmadan yazılmış olabilir; çeviri kaynak belgedeki yazımı korur, nüfus kaydına göre düzeltme yapmaz. Üçüncü sorun sayılardır: nafaka miktarı, ödeme günü, kişisel ilişki takvimindeki saatler ve tatil dönemleri çeviride yeniden hesaplanmaz, yuvarlanmaz. Dördüncü sorun belgenin türüdür: bazı ülkelerde boşanma bir idari makamın kararıyla sonuçlanır ve çeviride bu belge mahkeme kararı gibi adlandırılmaz.
Acte Tercüme aile dosyasındaki boşanma, velayet ve nafaka kararlarını, kesinleşme şerhlerini ve vekâletnameleri Türkçe ile İngilizce ve Fransızca arasında her iki yönde çevirir.