Ceza alanında sınırı geçen belgeler iki ayrı kişiye bağlanır. Birincisi Türkiye’de soruşturulan ya da yargılanan yabancı uyruklu kişidir: onun dosyasındaki tutanak, iddianame ve hüküm müdafi, sanık ya da yabancı bir makam için başka bir dile aktarılır. İkincisi yabancı ülkede bulunan şüpheli, sanık, tanık ya da hükümlüdür: ona ulaşmak için istinabe, tebligat, iade ve nakil evrakı hazırlanır. Bu sayfa iki grubu ayırarak hangi belgenin sınırı geçtiğini, çeviriyi kimin yaptırdığını ve ceza belgelerinde hangi satırların sorun çıkardığını gösterir; belgelerin bölümleri Yargı belgeleri bölümünde anlatılır.
İki yön: Türkiye’den giden ve Türkiye’ye gelen ceza evrakı
Türkiye’den giden yönde en sık görülen belgeler istinabe talepnamesi ve ekleri, yurt dışındaki kişiye gönderilecek çağrı kâğıdı ya da karar, iade talepnamesi ve hükümlü nakli dosyasıdır. Türkiye’ye gelen yönde yabancı savcılığın ya da mahkemenin adli yardım talebi, yabancı mahkûmiyet kararı ve nakil talebi bulunur. Türkiye’de yargılanan yabancının dosyasında ise ifade ve sorgu tutanakları, iddianame, duruşma tutanağı ve gerekçeli karar çeviriye konu olur. Cezai adli yardımın genel dil kuralı ve kısa özet şartı Sınır ötesi dosyalar bölümünde anlatılır.
Türkiye’de yargılanan yabancı: sözlü tercüme ve yazılı belge
Sanık ya da mağdur meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa, mahkemenin atadığı tercüman aracılığıyla duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar tercüme edilir (CMK md. 202/1); soruşturma evresinde tercümanı hâkim ya da Cumhuriyet savcısı atar (md. 202/3). Tercümanlar il adli yargı adalet komisyonlarının her yıl düzenlediği listeden seçilir (md. 202/5) ve giderleri Hazinece karşılanır (md. 324/5). Türkçe bilen sanığın başka bir dilde savunma yapmayı seçmesi ayrıktır: bu tercümanı sanık listeden seçer ve gideri Hazineden karşılanmaz (md. 202/4). CMK’da iddianamenin ya da hükmün yazılı çevirisini öngören bir madde bulunmaz. AİHS md. 6/3-a kişinin suçlamanın niteliği ve sebebinden anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmesini söyler; bunun yazılı çeviriyle mi karşılanacağı içtihat konusudur ve bu sayfada değerlendirilmez. Bu dosyalarda yazılı çeviri, müdafinin ya da sanığın talebiyle ifade tutanağı, iddianame ve gerekçeli karar için bilgi amacıyla hazırlanabilir.
Cezai istinabe ve tebligat: çeviriyi adli merci yaptırır
Yurt dışındaki bir kişinin dinlenmesi ya da ona bir belge tebliğ edilmesi Türk adli merciinin talebiyle yürür ve çeviriyi de o merci yaptırır. Adalet Bakanlığının genelgesi tercümenin hukuk lisanına vâkıf ve ehil tercümanlara yaptırılmasını ister, tercümanın tercüme edilen dilde aslına uygunluk şerhi verip imzalamasını yeterli sayar ve Bakanlıkta tercüme bürosu bulunmadığını yazar (Genelge 69/2 p.5-g, 5-i, 5-l). Bakanlığın cezai iş birliği rehberi, uzun bir iddianamede muhatapla ilgili bölümün çevrilip bu durumun talepnamede açıklanabileceğini ve çok dilli bir ülkede evrakın muhatabın bildiği ya da yaşadığı bölgede geçerli resmî dile çevrilmesini yazar. Yurt dışındaki Türk vatandaşına konsolosluk aracılığıyla yapılan cezai tebligatta Türkçe tek takım yeterlidir (Genelge 69/3 p.10). Tebligat talebinde kısıtlayıcı ya da zorlayıcı tedbir ihtarı yer almaz (6706 sayılı Kanun md. 7, 8).
İade dosyası: evrak Bakanlığa çevrilmeden gider
Türkiye bir kişinin iadesini istediğinde yerel merci talepname ve eklerini üç takım hâlinde, tercüme ettirmeden Adalet Bakanlığına gönderir (Genelge 184 p.6). Ekler arasında iddianame ya da mahkûmiyet kararı, yakalama emri, kanun maddelerinin metinleri ve kimlik belgeleri bulunur. Genelge, evrak yabancı dile çevrileceği için uzun cümle, uzun paragraf ve kısaltmalardan kaçınılmasını ister (p.7); çevirinin kalitesi böylece Türkçe metnin yazımında başlar. Dil karşı ülkenin beyanına bağlıdır: 1957 Avrupa İade Sözleşmesinde talep edilen taraf, seçeceği bir Avrupa Konseyi resmî dilinde çeviri isteyebilir (md. 23). Amerika Birleşik Devletleri ile 1979 anlaşması geri verme istemine istenilen tarafın dilinde onaylı çeviriler eklenmesini öngörür (md. 6/2). Türkiye’deki bir kişi için yapılan iade talebinde kişinin bulunduğu yer ağır ceza mahkemesi yetkilidir; yer belli değilse talebe Ankara ağır ceza mahkemesi bakar (6706 sayılı Kanun md. 15/1). Türkiye md. 23’e beyan koymadığından bu talebin Türkçe çevirisi sözleşmeden doğan bir şart değildir.
Hükümlü nakli: Türkçe çeviri şartı ve süre belgesi
1983 Hükümlülerin Nakli Sözleşmesinde Türkiye, nakil taleplerinin ve destekleyici belgelerin Türkçe çeviriyle gelmesini beyan etmiştir (md. 17). Birleşik Krallık bu beyan karşısında karşılıklılık esasıyla Türkiye’den gelen talebin İngilizce çeviriyle gelmesini ister. Nakil dosyasında kesinleşme şerhli ilam ile hükümlüye verilen süre belgesi birlikte dolaşır. Uygulamada müddetname denen bu belgenin yönetmelikteki adı süre belgesidir; hükümlünün kuruma alındığı tarihi, tutuklulukta ya da gözaltında geçen süreyi, ceza süresini ve salıverilme tarihlerini gösterir (infaz yönetmeliği md. 54/3). Çeviride tarihler ve gün sayıları yeniden hesaplanmaz; iki belge arasındaki infaz defteri numarası ve ilam numarası atıfları birebir korunur.
Şüpheli, sanık ve ceza hesabı
Ceza belgelerinde sıfatlar evreye göre değişir: soruşturmada şüpheli, kovuşturmada sanık denir ve hedef dilde de iki ayrı karşılıkla verilir; kolluğun ya da savcının dinlemesi ifade alma, hâkimin ya da mahkemenin dinlemesi sorgudur (CMK md. 2/1-g, h). İddianamedeki sevk maddeleri ve hükümdeki ceza hesabı adımları numaralarıyla ve sırasıyla korunur; oranlar, ara sonuçlar, yıl, ay ve gün birimleri dönüştürülmez. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması 2026’da yeniden düzenlenen bir kurumdur; çeviride mahkûmiyet sözcüğüyle karşılanmaz, kurumun adı açıklayıcı bir karşılıkla verilir. Ceza terimlerinin karşılıkları Hukuk terimleri bölümünde ayrı ayrı gerekçelendirilir.
Acte Tercüme ifade tutanağını, iddianameyi, ceza hükmünü, istinabe, iade ve nakil evrakını Türkçe ile İngilizce ve Fransızca arasında yazılı olarak çevirir.