Yurt dışındaki bir işsahibi ya da Türkiye’de iş üstlenen yabancı bir yüklenici için uyuşmazlık belgeleri çoğu zaman aynı üç parçadan oluşur: sözleşme, teslim ya da kabul tutanağı ve ayıba ilişkin yazışma. Bu sayfa, o belgelerin dayandığı maddeleri ve hangi satırın hangi sonucu doğurduğunu ele alır.
Eser sözleşmesinin iki edimi
Türk Borçlar Kanunu (TBK) md. 470, sözleşmeyi iki edimle tanımlar: yüklenici bir eser meydana getirmeyi, işsahibi de karşılığında bir bedel ödemeyi üstlenir. Belgelerde “yüklenici” ve “işsahibi” sıfatları, satış sözleşmesindeki satıcı ve alıcı sıfatlarıyla karıştırılmaz; hedef dilde iki sıfat için seçilen karşılık belge boyunca aynı kalır. Bir bina yapımı, bir makinenin üretimi ve bir yazılımın ısmarlanması aynı maddeye girebilir; sözleşmenin adı olduğu gibi çevrilir.
Yüklenicinin özen borcu ve alt yüklenici
TBK md. 471, yüklenicinin edimlerini işsahibinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle ifa etmesini ister ve özen borcunun ölçüsünü benzer işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken meslekî ve teknik kurallara bağlar. Aynı madde eseri doğrudan kendisi yapmayı veya kendi yönetimi altında yaptırmayı esas alır; yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa işi başkasına da yaptırabilir. Sözleşmedeki alt yüklenici, taşeron ve “kendi yönetimi altında” ifadeleri çeviride ayrı karşılıklarla verilir.
Kabul: açık, örtülü ve kabul sayılma
TBK md. 477/1 kabulden sonra yüklenicinin her türlü sorumluluktan kurtulacağını söyler; kasten gizlenen ve usulüne göre gözden geçirmede fark edilemeyecek ayıplar için sorumluluk devam eder. Fıkra iki kabul biçimi sayar: açık ve örtülü. İşsahibi gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse eseri kabul etmiş sayılır. Teslim tutanağındaki “kabul edildi”, “çekince ile kabul edildi” ve “muayene edilmedi” gibi kayıtlar bu yüzden sonuç doğurur; çeviride bu kayıtlar aynen ve ayrı ayrı verilir, çekince cümlesi düşürülmez.
Sonradan çıkan ayıp ve gecikmesiz bildirim
Madde, eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa işsahibinin gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorunda olduğunu, bildirmezse eseri kabul etmiş sayılacağını söyler. Dosyada bu nedenle ayıp ihbarı yazısı, tarihi ve gönderim kaydı birlikte bulunur; tarih satırı çevirinin en kritik alanıdır ve yazıldığı biçimde korunur. “Gecikmeksizin” kelimesi bir gün sayısı belirtmez; belgede gün sayısı yazılıysa o sayı eksiksiz aktarılır.
Teslimden başlayan üç ayrı süre
TBK md. 478, ayıplı eser sebebiyle açılacak davaların teslim tarihinden başlayarak zamanaşımına uğrayacağını söyler ve üç süre sayar: taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl; taşınmaz yapılarda beş yıl; yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl. Üç süre aynı cümlede durduğu için çeviride bölünmez ve sıraları değiştirilmez. Bir dilekçede hangi sürenin ileri sürüldüğü, yapının taşınmaz olup olmadığına ve ağır kusur iddiasına bağlıdır; bu iddianın değerlendirilmesi çeviriye eklenmez. Acte Tercüme eser sözleşmelerini, teslim ve kabul tutanaklarını ve ayıp ihbarlarını İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.