Miras dosyası sınırı iki yönde geçer. Türkiye’de ölen bir kişinin mirasçılarından biri yurt dışında yaşar ve payını oradan izler; ya da yurt dışında ölen bir kişinin Türkiye’de malı, hesabı veya taşınmazı vardır. İki durumda da dosya birkaç belgeden kurulur: mirasçıları ve paylarını gösteren belge, varsa vasiyetname ve mirasçının temsilcisine verdiği vekâletname. Bu sayfa bu belgelerin nereden çıktığını, çeviride hangi satırların sorun çıkardığını ve miras terimlerinin nasıl karşılandığını alan düzeyinde gösterir; belgelerin tek tek anatomisi Hukuki işlem belgeleri ve Yargı belgeleri bölümlerinde anlatılır.
Mirasçılık belgesinden vekâletnameye: dosyanın parçaları
Türkiye’den giden yönde en sık görülen belge mirasçılık belgesidir; yabancı bir bankaya, sicile ya da mahkemeye mirasçıların kim olduğunu göstermek için çevrilir. Onu sulh hukuk mahkemesinin başka miras işleri izler: resmî vasiyetname düzenlenmesi, mirasın reddi beyanının tespiti ve tescili, terekenin resmî defterinin tutulması. Bu işler HMK md. 382’de çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır. Türkiye’ye gelen yönde ise yabancı makamın verdiği mirasçılık belgesi, yabancı vasiyetname ve yurt dışında düzenlenmiş vekâletnameler bulunur.
Mirasçılık belgesi: noter mi, sulh mahkemesi mi
Yasal mirasçılara mirasçılık belgesi sulh mahkemesince ya da noterlikçe verilir (TMK md. 598/1). Noterin yetkisi sınırlıdır: yargılama gerekiyorsa, nüfus kayıtları yetmiyorsa ya da belge yabancılar tarafından talep ediliyorsa noter belge veremez (NK md. 71/B/3). Atanmış mirasçı ve vasiyet alacaklısı için belge yalnız sulh mahkemesinden çıkar (TMK md. 598/2). Çeviride bu fark başlıktan okunur ve korunur: noterce verilmiş belge ile mahkemece verilmiş belge, dayanağı ve imzalayan makamı farklı iki belgedir; hedef dilde aynı adla sunulmaları okuyan makamı yanıltabilir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK md. 598/3); bu nitelik çeviriye yorum olarak eklenmez.
Pay tablosu ve nüfus kaydı satırları
Mirasçılık belgesinin hukuki özü pay tablosudur. Paylar kesir olarak yazılır ve çeviride pay ile payda aynen kalır; kesir ondalığa çevrilmez, toplamın bire eşit olup olmadığı çevirmence hesaplanıp düzeltilmez. Murisin ve mirasçıların kimlik bloğundaki nüfusa kayıtlı olunan yer satırları, yani il, ilçe, mahalle ya da köy, cilt, hane ve birey sıra numarası Türk nüfus sistemine özgüdür: alan adları çevrilir, numaralar olduğu gibi aktarılır. Belgede bir mirasçı için mirası reddettiğine ilişkin kayıt varsa, o satır tablodan çıkarılmaz; kayıt kendi yerinde çevrilir.
Vasiyetname: resmî şekil, el yazısı ve saklama
Türk hukukunda vasiyet resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir (TMK md. 531). Resmî vasiyetnameyi sulh hâkimi, noter ya da kanunla yetkili kılınmış bir görevli iki tanığın katılmasıyla düzenler (md. 532); el yazılı vasiyetname yıl, ay ve gün gösterilerek baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılır ve imzalanır (md. 538). Noter sakladığı vasiyetnameyi nüfus dairesine bildirir ve ölüm hâlinde onaylı örneklerini sulh hâkimine verilmek üzere Cumhuriyet savcılığına gönderir (NK md. 69). Yurt dışına giden bir vasiyetnamenin çevirisinde tasarruflar numaralarıyla, mal tanımları tapu ve hesap bilgileriyle birebir aktarılır. El yazılı metinde okunamayan yer tahminle doldurulmaz, bir notla işaretlenir. Tanık şerhinin kalıbı Hukuki işlem belgeleri bölümünde yer alır.
Yurt dışındaki mirasçının vekâletnamesi
Yurt dışında yaşayan mirasçı Türkiye’deki işlemler için çoğu zaman bir vekil atar. Tapuda işlem gerektiren vekâletname düzenleme şeklinde yapılır (NK md. 89) ve aslına ilgilinin fotoğrafı konur (NKY md. 93/b). Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletnamede Noterlik Kanununun şekil hükümleri uygulanır (NK md. 193); Adalet Bakanlığı görüşüne göre konsoloslukta yapılan noterlik işlemi yurt içinde ayrıca tasdik gerektirmez. Yabancı ülke noterinin düzenlediği vekâletnamede ise o ülke merciinin imza ve mührü konsolosça onanır; Apostil Sözleşmesi gibi özel hükümler saklıdır (NK md. 195). Bu durumda Türkçe çeviri belgeyi ve üzerindeki onay şerhini birlikte kapsar. Taşınmazın devri ve bağışlama gibi işler için vekâletnamede özel yetki bulunur (TBK md. 504/3); hangi yetkinin gerektiği avukatın değerlendirmesidir, çeviri satırları olduğu gibi aktarır.
Yabancı miras belgesi Türkiye’ye geldiğinde
Yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgenin Türkiye’de bu vasfı taşıması, verildiği devletin yetkili makamının ya da Türk konsolosluğunun onayına bağlıdır; Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmeler saklıdır (HMK md. 224). Yabancı mahkemenin miras konusundaki ilamına dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılacaksa tanıma usulü uygulanır (MÖHUK md. 58/3). Çeviri bu iki katmanı ayırır: önce belgenin kendisi, sonra üzerindeki onay ya da apostil şerhi çevrilir.
Veraset ilamı, yasal mirasçı, atanmış mirasçı
Mirasçılık belgesi uygulamada veraset ilamı diye de anılır; yabancı dildeki karşılığı seçilirken belgenin noterden mi mahkemeden mi çıktığı açıklanır. Yasal mirasçı ile atanmış mirasçı, mirasçı atama ile belirli mal vasiyeti, mirasın reddi ile terekenin resmî defteri ayrı kurumlardır ve ayrı karşılıklarla verilir. Yabancı belgede Türk hukukunda karşılığı olmayan bir sıfat geçiyorsa, Türkçe çeviride asıl terim parantez içinde korunur. Bu karşılıkların gerekçesi Hukuk terimleri bölümünde yazılıdır.
Acte Tercüme mirasçılık belgesini, vasiyetnameyi, miras vekâletnamesini ve yabancı makamlardan gelen miras belgelerini Türkçe ile İngilizce ve Fransızca arasında çevirir.