Yabancı bir şirket Türk bir tacirle sözleşme yaptığında, ilişki bozulunca gönderilecek yazının biçimi sonucunu belirleyebilir. Türk Ticaret Kanunu (TTK) md. 18/3, tacirler arasındaki belirli ihbar ve ihtarları dört şekle bağlar. Bu sayfa maddenin kapsamını ve yabancı dildeki bir ihtarın çevirisinde nelerin korunduğunu anlatır.
Hangi ihbarlar
Md. 18/3 üç tür ihbarı sayar: diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar veya ihtarlar. Bunlar sözleşme ilişkisinin seyrini değiştiren yazılardır. Hüküm yalnız tacirler arasındaki ilişkiye uygulanır; tacir olmayan bir tarafa gönderilen yazı bakımından başka kurallar devreye girer. Bir ihtarnamede hangi sonucun amaçlandığı (temerrüt, fesih ya da dönme) ilk paragraftan okunur ve çeviride o kelime değiştirilmez; fesih ile dönme hukuken ayrı kurumlardır ve aynı karşılıkla verilmez.
Dört şekil
Madde dört yol sayar: noter aracılığıyla; taahhütlü mektupla; telgrafla; güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile. Yurt dışındaki bir tacir için bu dört yolun hangisinin kullanıldığı, dosyadaki gönderim belgesinden anlaşılır: noter tebliğ şerhi, posta alındısı, telgraf kaydı ya da kayıtlı elektronik posta delil kaydı. Bu kayıtlar ihtarın kendisi kadar önemlidir ve çeviride ayrı belge olarak aktarılır; tarih ve saat damgaları biçimleri değiştirilmeden yazılır.
Basiretli iş adamı ölçüsü
Aynı maddenin ikinci fıkrası, her tacirin ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiğini söyler. Bu ölçü, tacirden sıradan bir kişiden beklenenden daha yüksek bir özen bekler ve uyuşmazlık dilekçelerinde sıkça anılır. “Basiretli iş adamı” Türk ticaret hukukuna özgü bir kalıptır; hedef dilde açıklayıcı bir karşılıkla verilir ve Türkçe ifade ilk geçişte parantez içinde korunur.
Tacir sıfatının yükleri
Md. 18/1 tacir sıfatına bağlı yükleri sayar: tacir her türlü borcu için iflasa tabidir; kanuna uygun bir ticaret unvanı seçmek, ticari işletmesini ticaret siciline tescil ettirmek ve gerekli ticari defterleri tutmakla yükümlüdür. Bir ihtarnamenin muhatabının tacir olup olmadığı bu yüzden çoğu zaman ticaret sicili kaydıyla gösterilir; sicil belgesi dosyada ayrıca bulunur ve ticaret unvanı aynen yazılır. Md. 18/4, tacir sıfatına bağlı diğer hükümlerin saklı olduğunu ekler.
Yabancı dildeki ihtarın çevirisi
Yurt dışından gönderilen bir ihtarın Türkiye’de nasıl değerlendirileceği hukuki bir sorudur; çeviri bu soruyu cevaplamaz, ihtarın ne söylediğini ve nasıl gönderildiğini gösterir. Süre veren cümleler, “aksi hâlde” ile başlayan sonuç cümleleri ve sözleşmenin atıf yapılan maddeleri bölünmeden aktarılır. Yargı ve hukuki işlem belgeleri, hiçbir aşamada ücretsiz makine çeviri ya da yapay zekâ hizmetlerine yüklenmez. Acte Tercüme tacirler arası ihtarnameleri, fesih bildirimlerini ve gönderim belgelerini İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.