Kambiyo senedine dayanan bir uyuşmazlıkta yurt dışına gidecek belge yalnız senedin kendisi değildir; senedin ödenmediğini ya da kabul edilmediğini belgeleyen protesto evrakı da dosyada bulunur. Protesto bir mektup ya da ihtar değildir; kanunun resmî belge dediği bir kayıttır ve süreye bağlıdır. Bu sayfa protestoyu bölümlerine ayırır.
Protesto nedir, nasıl adlandırılır
Türk Ticaret Kanunu (TTK) md. 714/1 zorunluluğu kurar: kabul etmemenin veya ödememenin, kabul etmeme veya ödememe protestosu denilen resmî bir belge ile belirlenmesi zorunludur. Madde iki ayrı protesto adlandırır ve ikisi aynı belge değildir: biri senedin kabul edilmemesini, öteki ödenmemesini belgeler. Çeviride iki ad ayrı tutulur; hedef dilde tek bir “protest” kelimesine indirilirse hangi aşamanın belgelendiği görünmez olur. “Resmî belge” ifadesi burada belgenin düzenlenme biçimine ilişkindir ve çeviride yumuşatılmaz.
Kabul etmeme protestosunun süresi
Md. 714/2 kabul etmeme protestosunun, kabule arz için belirli olan süre içinde çekilmesi gerektiğini söyler ve bir istisna ekler: md. 694/1’de gösterilen hâlde poliçenin ilk arzı vadenin son gününde olmuşsa protesto o günün ertesi günü de çekilebilir. Süre kuralları senedin türüne ve vade biçimine göre değiştiği için belgede hangi fıkraya dayanıldığı yazılabilir; fıkra numarası çeviride korunur. “Kabule arz” kalıbı teknik bir ifadedir ve senedin ödeme için ibrazından ayrıdır.
İki iş günü kaydı
Md. 714/3 ödememe protestosu için süreyi iş günüyle sayar: belirli bir günde veya düzenlenme gününden ya da görüldükten belirli bir süre sonra ödenmesi şartını içeren bir poliçeden dolayı çekilecek ödememe protestosunun, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmesi zorunludur. Görüldüğünde ödenmesi şart olan bir poliçeden dolayı çekilecek ödememe protestosu ise ikinci fıkrada kabul etmeme protestosu için gösterilen süreler içinde çekilir. “İş günü” takvim gününden farklıdır ve çeviride mutlaka bu ayrımı taşıyan bir ifadeyle verilir; tatil ve resmî gün hesabı yapılmaz, yalnız metindeki ifade aktarılır.
Protesto çekilmişse ikinci protesto gerekmez
Md. 714/4 bir tekrarı önler: kabul etmeme protestosu çekilmiş olması hâlinde ödeme için poliçeyi ibraz etmeye gerek olmadığı gibi, ödememe protestosu çekmeye de ihtiyaç yoktur. Dosyada bu nedenle tek protesto bulunabilir ve bu bir eksiklik değildir. Yabancı vekilin ikinci protestoyu araması sık görülür; belgedeki tarih ve protesto türü bu soruyu cevaplar. Çeviride protesto türü başlıkta ve gövdede aynı adla geçer, kısaltılmaz.
Senet ile protestonun birlikte çevrilmesi
Protesto evrakı senedin bir kopyasını ya da künyesini taşır: senedin türü, tutarı, vadesi, düzenleyeni ve muhatabı. Bu künye satırları çeviride aynen aktarılır; tutar para birimiyle ve kuruş hanesiyle yazılır, yuvarlanmaz. Senet üzerindeki ciro zinciri varsa adlar ve tarihler sırayla korunur, çünkü zincir kimin kime başvurabileceğini belirler. Protesto evrakının altındaki imza ve kayıt bilgileri de belgenin parçasıdır ve metin olarak aktarılır. Belgenin sonucuna ilişkin bir değerlendirme eklenmez: çevirmen metni aktarır; hukuki görüş vermez, belgenin sonucunu değerlendirmez, dilekçe ya da sözleşme yazmaz. Acte Tercüme protesto evrakını, kambiyo senetlerini ve bunlara bağlı bildirimleri İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.