Tanıma, babanın çocukla arasındaki soybağını kendi beyanıyla kurduğu işlemdir ve Türk Medeni Kanunu md. 295 bunun dört yolunu sayar: nüfus memuruna yazılı başvuru, mahkemeye yazılı başvuru, resmî senetteki beyan ve vasiyetnamedeki beyan. Dört yol dört ayrı belge üretir; çeviriye gelen kâğıdın hangisi olduğu belgenin başlığından ve üzerindeki makam adından okunur. Yurt dışında yaşayan bir babanın beyanı ya da yabancı bir makama sunulacak Türk belgesi bu yüzden makam adı doğru aktarılmadan okunamaz.
Dört yol, dört farklı belge
Md. 295’in ilk fıkrası tanımanın babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olacağını söyler. Nüfus müdürlüğüne yapılan başvuru bir idari kâğıttır; mahkemeye yapılan başvuru dosyaya giren bir dilekçedir; resmî senet bir noterlik ya da resmî memur işlemidir; vasiyetnamedeki beyan ise bir ölüme bağlı tasarrufun içinde durur. Çeviride bu dördü aynı adla anılmaz ve makam adı değiştirilmez. Noterlik Kanunu md. 89, tanımayı düzenleme şeklinde yapılan işlemler arasında sayar; düzenleme şeklindeki belge md. 84’teki tutanak unsurlarını taşır, yani noterlik adı, yer ve tarih rakam ve yazıyla, kimlikler, beyan, imzalar ile noterin imza ve mührü.
Beyan birinci şahıstır ve özetlenmez
Tanıma beyanı babanın kendi sözüdür ve belgede birinci şahısla yazılır. Çeviride şahıs korunur; beyanı üçüncü şahsa aktarmak belgenin kurucu niteliğini zayıflatır. Beyanda çocuğun adı, doğum tarihi ve yeri, anasının adı ve varsa kimlik numaraları yer alır; bu satırlar birebir aktarılır. Çocuğun adı belgede anasının soyadıyla yazılıysa çeviri onu babanın soyadına çevirmez. Nüfus Hizmetleri Kanunu md. 28’in dördüncü fıkrasına göre tanınan veya babalığa hüküm kararı ile soybağı kurulan çocuklar babalarının hanesine baba adı ve soyadı ile nakledilir; bu nakil ayrı bir işlemdir ve tanıma beyanının kendisinde yazılı değildir.
Rıza ve engel kayıtları
Md. 295’in ikinci fıkrası, tanıma beyanında bulunan kimse küçük veya kısıtlı ise veli veya vasisinin de rızasının gerekli olduğunu söyler. Üçüncü fıkra bir engel koyar: başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. Belgede bir rıza kaydı ya da önceki soybağının geçersiz kılındığına dair bir atıf varsa bu satırlar eksiksiz çevrilir; atıf bir mahkeme kararına yapılıyorsa kararın mahkemesi, esas ve karar numaraları ile tarihi olduğu gibi aktarılır. Çevirmen bir engelin bulunup bulunmadığını değerlendirmez; kâğıtta yazılı olanı gösterir.
Bildirim yazısı ve on günlük süre
Md. 296’ya göre beyanda bulunulan nüfus memuru, sulh hâkimi, noter veya vasiyetnameyi açan hâkim, tanımayı babanın ve çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluklarına bildirir; çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluğu da tanımayı çocuğa, anasına ve çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirir. Nüfus Hizmetleri Kanunu md. 28 bu bildirimi süreye bağlar: tanıma, babanın yazılı başvurusu üzerine mahkemede yapılmışsa mahkeme tarafından, notere başvurusu üzerine düzenlenen senetle yapılmışsa noter tarafından tanımanın yapıldığı tarihten itibaren on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirilir; vasiyetnamedeki beyanla yapılmışsa bildirim vasiyetnameyi açan hâkim tarafından yapılır; nüfus memuruna yapılan tanıma beyanı ise doğrudan aile kütüklerine tescil edilir. Dosyada bu yüzden beyanın yanında bir bildirim yazısı da bulunabilir ve çeviride ayrı bir belge olarak adlandırılır.
Yurt dışında yapılan tanımada tercüme kaydı
Md. 28’in beşinci fıkrası çeviri bakımından doğrudan bir kural taşır: yurt dışında yapılan tanıma işlemlerine ait bildirimler dış temsilciliklere veya Türkçeye tercüme edilip, onaylanmış olmak kaydıyla yurt içinde nüfus müdürlüklerine yapılabilir. Yani yurt dışında bir yabancı makam önünde yapılmış tanıma işlemine ait bildirimin yurt içindeki yolu tercümeye bağlanmıştır. Bu cümledeki iki koşul, yani Türkçeye tercüme ve onay, çeviri dosyası hazırlanırken ayrı ayrı görülür. Türkiye’de yapılan yeminli çeviri, belgenin gideceği ülkede kendiliğinden kabul edilmez; bazı makamlar kendi yeminli çevirmen listesinden çeviri ister. Çeviriye başlamadan önce alıcı makamın kuralını sormanızı öneririz.
İki ayrı tanıma: soybağı ile yabancı karar
Türkçede aynı kelime iki farklı kurumu anlatır ve bu, hukuk çevirisinde sık karşılaşılan bir tuzaktır. Soybağında tanıma babanın kurucu beyanıdır; yabancı mahkeme kararının tanınması ise bir kararın Türkiye’de hüküm doğurmasına ilişkin ayrı bir kurumdur. İki kavram İngilizcede ve Fransızcada ayrı kelimelerle karşılanır: soybağı için “acknowledgement of paternity” ve “reconnaissance de paternité”, yabancı karar için “recognition” ve “reconnaissance d’une décision étrangère” karşılıkları çevirmen önerisidir. Aynı dosyada iki kavram birlikte geçerse, örneğin yabancı bir babalık kararının Türkiye’de tanınması dosyasında, her biri kendi karşılığıyla ve tutarlı biçimde kullanılır.
İptal davası belgeleriyle karışma riski
Md. 297 tanıyanın yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebileceğini ve iptal davasının anaya ve çocuğa karşı açılacağını söyler; md. 298’e göre ana, çocuk ve çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanımanın iptalini dava edebilir ve dava tanıyana, tanıyan ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Bu davadan çıkan kâğıt bir mahkeme kararıdır ve tanıma beyanı değildir; ikisi aynı dosyada bulunursa çeviride ayrı ayrı adlandırılır. Bir iptal kararının kesinleşme şerhi ile tanıma beyanının tarihi karıştırılmaz. Belge yurt dışında kullanılacaksa noterlik işleminin imza ve mührünün apostilini Noterlik Kanunu md. 199 uyarınca herhangi bir il ya da ilçenin en büyük mülki amiri, yani vali ya da kaymakam verir; adli belgenin aslında makam adalet komisyonudur. Acte Tercüme tanıma beyanını, bildirim yazısını ve eklerini makam adı ve kimlik satırlarıyla birlikte İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.