İstihkak iddiası, haczedilen bir mal üzerinde üçüncü bir kişinin mülkiyet ya da rehin hakkı bulunduğunu söylemesidir. Yabancı okur ifadeyi haciz tutanağının bir satırında, icra dairesinin bildirim belgesinde ya da icra mahkemesi kararının başlığında görür. Karşılığın taşıması gereken bilgi, iddianın haczedilmiş bir mala ve bir takip dosyasına bağlı olduğudur; genel bir mülkiyet davasından ayrıldığı yer budur.
Dayanak: iddia nereye yazılır, davayı kim açar
Borçlu elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterirse yahut üçüncü bir kişi o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia ederse icra dairesi bunu haciz ve icra tutanaklarına geçirir ve durumu iki tarafa bildirir (İİK md. 96/1); haciz sırasında dile getirilen iddia zaten haciz tutanağına yazılır (md. 102). Alacaklı ile borçluya itiraz için üç günlük mühlet verilir ve sükûtları hâlinde iddiayı kabul etmiş sayılırlar (md. 96/2); hacze muttali olan üçüncü kişi ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde iddiada bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder (md. 96/3). İtiraz edilirse icra memuru dosyayı hemen icra mahkemesine verir; mahkeme takibin devamına veya talikine karar verir ve takibin devamına dair karar kesindir (md. 97/1, 97/5). Bu karardan sonra üçüncü kişi yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmaya mecburdur, açmazsa alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır (md. 97/6). Taşınırı elinde bulunduran kimse maliki sayılır; borçlu ile üçüncü kişi malı birlikte ellerinde bulundursa dahi mal borçlu elinde sayılır (md. 97/a/1).
İngilizcede “third-party claim to attached property”
Önerilen karşılık “third-party claim to attached property (istihkak iddiası)”dır; dava için “third-party ownership action (istihkak davası)” yazılır. Uzun kalıp gereklidir, çünkü yalın “claim” İngilizcede her türlü talebi anlatır ve okur onu takip dosyasına bağlayamaz. “Recovery of property” kalıbından kaçınılır; ayrı ve genel bir mülkiyet davası düşündürür, oysa buradaki iddia bir haczin üzerinde doğar ve süreleri bildirim ile işler. Mülkiyet karinesi için “presumption of ownership”, takibin talikı için “stay of the enforcement proceedings”, yediemin için “custodian” önerilir. Eski kelimeler anlamıyla verilir: ıttıla öğrenme, muvakkaten geçici olarak, talik durdurma.
Sıfatların ters dönmesi: iki ayrı dava
Terimin en tehlikeli yanı taraf sıfatlarıdır. Mal borçlunun elindeyse davayı üçüncü kişi açar ve karşısında alacaklı bulunur (md. 97/6). Mal borçlunun elinde olmayıp hak iddia eden üçüncü kişinin yanındaysa yön değişir: icra müdürü, üçüncü kişi aleyhine istihkak davası açması için alacaklıya yedi gün süre verir ve bu süre içinde dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır (md. 99). Aynı adı taşıyan iki dava, davacısı ve davalısı ters olan iki belge üretir. Çevirmen sıfatları belgeden okur, kalıp bilgiyle tamamlamaz; “davacı üçüncü kişi” ile “davalı üçüncü kişi” aynı büronun iki ayrı dosyasında karşılaşabilir ve ikisi aynı kalıpla çevrilirse kararın kime karşı verildiği kaybolur.
Fransızcada “revendication”
Fransızcada önerilen karşılık “revendication d’un tiers sur un bien saisi”, dava için “action en revendication (istihkak davası)”dır. Kelime frankofon hukuk dilinde bir şey üzerinde mülkiyet ileri sürmeyi anlatır, ama gündelik Fransızcada her türlü talep için de kullanılır; bu yüzden nesnesi her geçişte yazılır. Haciz tutanağında iddia kişinin kendi beyanı olarak kayıtlıdır; çeviri tırnak ya da dolaylı anlatım biçimini korur, kimin hangi malı istediğini yazar ve beyana hukuki bir nitelik eklemez. İddianın bildirildiği belgede taraflar, kime ihbar yapıldığı, istihkak konusu malın ne olduğu ve üç günlük itiraz ihtarı yazılıdır (İİK Yönetmeliği md. 46); ihtar cümlesi kısaltılmaz.
İkinci “itiraz” hangisidir
Aynı takip dosyasında “itiraz” kelimesi iki ayrı işte geçebilir ve ikisi aynı karşılığı alırsa okur yolunu kaybeder. Ödeme emrine itiraz, borçlunun borcu ya da imzayı kabul etmediğini bildirmesidir. İstihkak iddiasına itiraz ise alacaklının veya borçlunun üçüncü kişinin iddiasını kabul etmediğini bildirmesidir ve susmak kabul sayılır (md. 96/2). İkisi için de “objection” kullanılabilir, ama nesnesi yazılır: biri ödeme emrine, öteki üçüncü kişinin iddiasına yöneliktir. Mal listesi de iki belgede aynı kalır: haciz tutanağındaki sıra numaraları, cins ve kıymet kayıtları istihkak kararında yeniden geçtiğinde numaralar iki çeviride aynı yazılır.