“Rüçhan” öncelik demektir ve Türk mevzuatında birbirinden çok farklı üç kurumun adında geçer. Bir marka başvurusundaki rüçhan hakkı ile anonim şirketteki rüçhan hakkı aynı kelimeyle yazılır ama hiçbir ortak noktaları yoktur. Karşılık bu yüzden kelimeye göre değil, dayanılan kanuna göre seçilir.
Sınai mülkiyette rüçhan
SMK md. 12/1, Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf bir devlette yapılan usulüne uygun ilk başvurudan itibaren altı aylık süre içinde Türkiye’de aynı marka için başvuru yapma konusunda rüçhan hakkından yararlanılacağını söyler; ilk başvurunun yapıldığı devletin yetkili makamından rüçhan hakkı belgesi alınması şarttır. Bu anlam için İngilizcede “right of priority”, Fransızcada “droit de priorité” önerilir. Rüçhan hakkı belgesi için “priority document” ve “document de priorité” kullanılır.
Anonim şirkette yeni pay alma
TTK md. 461/1, her pay sahibinin yeni çıkarılan payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkını haiz olduğunu söyler; ikinci fıkra bu hakkı “rüçhan hakkı” diye anar ve md. 461/4 rüçhan hakkının devredilebileceğini ekler. Bu anlam için İngilizcede “pre-emptive right”, Fransızcada “droit préférentiel de souscription” önerilir. Genel kurul kararlarında ve sermaye artırımı belgelerinde bu karşılık geçer.
Alacaklılar arasında öncelik
TTK md. 271/1, kollektif şirket alacaklılarının şirket malları üzerinde ortakların kişisel alacaklılarına karşı haiz oldukları rüçhan haklarının şirketin sona ermesinden sonra da devam edeceğini söyler. Burada rüçhan, alacaklılar arasındaki sırayı anlatır. İngilizcede “right of priority over creditors”, Fransızcada “droit de préférence” önerilir.
Belgede hangisi olduğunu anlamak
Marka ya da patent dosyasında geçen rüçhan sınai mülkiyet anlamındadır; genel kurul tutanağında ya da esas sözleşmede geçen rüçhan yeni pay alma hakkıdır; tasfiye ya da sıra cetveli bağlamında geçen rüçhan alacaklı önceliğidir. Bağlam belirsizse çevirmen karşılık seçmeden önce belgenin dayandığı maddeyi arar. Yargı ve hukuki işlem belgeleri, hiçbir aşamada ücretsiz makine çeviri ya da yapay zekâ hizmetlerine yüklenmez.