Yargılama giderleri için istenen teminatın karşılığı olarak “security for costs”, Fransızcada “caution pour les frais de procédure” önerilir. Sınır ötesi bir dosyada bu kalemle çoğunlukla ilk ara kararda karşılaşılır ve okurun ilk sorusu şudur: bu bir borç mu, bir ceza mı, yoksa geri alınacak bir tutar mı. Karşılığın işi, paranın hangi işi gördüğünü ilk kelimede söylemektir.
Dayanak: hangi davacıdan istenir
Kanun iki hâl sayar. Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahil olarak katılması veya takip yapması hâlinde, davalı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak uygun bir teminat gösterilir (HMK md. 84/1-a). İkinci hâl davacının ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesidir: daha önce iflasına karar verilmiş olması, hakkında konkordato ya da uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunması, borç ödemeden aciz belgesinin varlığı gibi sebepler (md. 84/1-b). Teminatı gerektiren durum yargılama sırasında ortaya çıkarsa mahkeme o zaman da karar verir (md. 84/2); mecburi dava ve takip arkadaşlığında yükümlülük ancak tüm davacılar bakımından mevcutsa doğar (md. 84/3). Teminata mahkemece kendiliğinden karar verilir ve hâkim karar vermeden önce tarafları dinleyebilir (md. 86/1).
İngilizcede “security for costs” ve nesnesi
Önerilen karşılık “security for costs”tur; ara kararda geçen tam ifade için “security to cover the defendant’s probable litigation costs (teminat)” gibi bir kalıp kullanılır. Nesnenin yazılması gereklidir, çünkü teminatın ölçüsü kanunda karşı tarafın muhtemel yargılama giderleridir, davanın değeri değil. Tutar ve biçim kararın kendi satırındadır: bir davada verilecek teminatın tutarını ve şeklini hâkim serbestçe tayin eder, ancak taraflar teminatın şeklini sözleşmeyle kararlaştırmışsa teminat ona göre belirlenir (md. 87/1). Kararda banka teminat mektubu, nakit ya da başka bir araç adı geçiyorsa çeviride o ad korunur ve genel bir kelimeyle değiştirilmez.
Birebir çevirinin yanılttığı yer: guarantee ve bail
“Teminat” kelimesinin sözlük karşılıkları burada üç ayrı yanlışa açıktır. “Guarantee” okura bir sonucun ya da bir borcun garanti edildiğini düşündürür; teminat ise gelecekteki bir gider için bırakılan karşılıktır. “Collateral” bir alacağın rehnini çağrıştırır ve mahkemeye bırakılan teminat bir rehin değildir. “Bail” ise ceza usulünde kişinin serbest bırakılmasına bağlı güvenceyi anlatır; hukuk davasındaki teminatla hiçbir ilgisi yoktur ve aynı dosyada bir ceza belgesi de varsa okuru doğrudan yanlış yere götürür. Dördüncü karışma “gider avansı” iledir: avans yargılama için peşin yatırılan ve harcanan paradır, teminat ise karşı tarafın giderleri için beklemede tutulur.
Aynı kelimenin geçici hukuki korumadaki işi
Türk usul metinlerinde “teminat” ikinci bir işte de geçer: ihtiyati tedbir ve ihtiyati hacizde talep eden tarafın karşı tarafın zararına karşılık bıraktığı güvence. Sitenin karşılık kaydında o kalem için “security” ve “sûreté” kullanılır. İki teminatın yönü farklıdır: biri davacının açtığı davanın giderleri için, öteki geçici bir korumanın doğuracağı zarar için bırakılır. Aynı dosyada ikisi de geçiyorsa karşılıklar ayrı tutulur ve ilk geçişlerinde hangi maddeye dayandığı yazılır. Kanun bağlantıyı kendisi de kurar: teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi dava şartları arasında sayılır.
Yabancı taraf ve karşılıklılık muafiyeti
Yabancı taraf için ayrı bir kanun hükmü vardır. Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır (MÖHUK md. 48/1); mahkeme bu kişileri karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar (md. 48/2). Bu iki cümle hedef dilde ayrı ayrı durur, çünkü biri yükümlülük, öteki muafiyettir. Kanun ayrıca teminat istenemeyecek hâlleri sayar: davacının adli yardımdan yararlanması, yurt içinde yeterli taşınmaz malının veya ayni teminatla güvence altına alınmış bir alacağının bulunması, davanın sırf küçüğün menfaatlerini korumaya yönelik açılmış olması ve ilama bağlı alacak için ilamlı icra takibi yapılmış olması (HMK md. 85/1). Çevirmen hangi muafiyetin uygulanacağını değerlendirmez; kararda hangisi yazıyorsa onu aktarır.
Fransızcada “caution” ve gösterilmemesinin sonucu
Fransızcada önerilen karşılık “caution pour les frais de procédure”dür; kısa biçimi “caution” tek başına bırakılmaz, çünkü frankofon okur onda bir kişinin kefaletini de anlayabilir. “Sûreté” kelimesi sitede geçici hukuki korumadaki teminata ayrıldığı için buraya taşınmaz. Kararın sonucu da çeviride görünür kalır: hâkim tarafından belirlenen kesin süre içinde teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir (HMK md. 88/1); müdahale talebinde bulunan kişi teminatı vermezse talebinden vazgeçmiş sayılmasına karar verilir (md. 88/2). Kesin süre ifadesi sitenin kaydındaki karşılıkla, yani “definite time limit” ve “délai impératif” ile verilir. Teminatı gerektiren sebep ortadan kalkarsa mahkeme ilgilinin talebi üzerine iadesine karar verir (md. 89/1) ve teminatı gerektiren koşullarda değişiklik olursa hâkim azaltılmasına, artırılmasına, değiştirilmesine ya da kaldırılmasına karar verebilir (md. 87/2). Acte Tercüme teminat ara kararlarını, banka teminat mektuplarını ve muafiyet taleplerini İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.