Kısa cevap: önce yabancı ülke mahkemesi gündeme gelir; orada açılmadıysa ya da açılamadıysa dava Türkiye’de, kanunun kurduğu sıraya göre bir mahkemede görülür. MÖHUK md. 41/1, Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalarını bu koşula bağlar. Milletlerarası yetkinin iç hukuktaki yer yetkisi kurallarından geldiğini söyleyen genel hüküm md. 40/1’dir. Konunun tamamı kişi hâli davaları sayfasında işlenir; bu sayfa yalnız “nerede” sorusunu ele alır.
Kapıyı açan koşul: açılmadı ya da açılamadı
Kanun iki durumu yan yana yazar. Dava yabancı ülkede hiç açılmamış olabilir; ya da orada açılması mümkün olmamış olabilir. Dilekçe bu koşulun nasıl gerçekleştiğini anlatır. Örneğin yabancı ülkenin o davaya bakmadığını gösteren bir belge eklenebilir. Bu belge kendi ülkesinin dilinde ve biçiminde düzenlenmiştir ve ayrı başlığıyla çevrilir.
Mahkemeyi bulmak için dört basamak
Kanun sırayı şöyle kurar: Türkiye’de yer bakımından yetkili mahkeme; bulunmuyorsa ilgilinin sâkin olduğu yer; Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesi; o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri. Dilekçenin yetki paragrafı bu sırayla yazılır ve çeviride basamakların sırası bozulmaz. Hangi basamağa dayanılacağı dilekçedeki yetki paragrafından okunur.
Yer yetkisi kurallarına bağlanan çerçeve
Md. 40/1 çerçeveyi çizer: Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları belirler. Md. 41 bu çerçeveye, Türk vatandaşının kişi hâli davasının yabancı ülkede açılamadığı durumlar için ek bir sıra getirir. Dilekçede dayanılan madde ve fıkra numarası çeviride değişmeden yazılır.
Sâkin olunan yer neyi anlatır
Metindeki “sâkin olunan yer”, yerleşim yeri ya da mutad mesken değildir; kişinin fiilen bulunduğu yeri gösterir. Üç kavramın hedef dilde nasıl ayrı karşılıklarla verildiği mutad mesken ve yerleşim yeri sayfasında yazılıdır. Nüfus kaydındaki düz “adres” satırı ise bu üçünden hiçbirinin karşılığı sayılmaz.
Dosyada çevrilen ekler
Dava türü (boşanma, babalık, ad değişikliği gibi) başlıkta yazılır; çeviride tür adı hedef dilin yerleşik karşılığıyla verilir ve Türkçesi ilk geçişte parantez içinde kalır. Yurt dışındaki adres, nüfus kayıt örneği ve yabancı nüfus belgeleri dosyanın olağan ekleridir. Yabancı belgedeki ad ve soyadı sırası kaynak düzende bırakılır; Türk nüfus kaydıyla karşılaştırma çeviriye eklenmez.
Kararın başka ülkede kullanılması
Türk mahkemesinin bu yolla verdiği karar kişinin yaşadığı ülkede kullanılacaksa o ülkenin tanıma kurallarına bağlıdır ve bu bir değerlendirmedir. Kararın kesinleşme şerhi ile tebliğ kayıtları kararla birlikte çevrilir. Çevirmen metni aktarır; hukuki görüş vermez, belgenin sonucunu değerlendirmez, dilekçe ya da sözleşme yazmaz. Acte Tercüme kişi hâline ilişkin dilekçeleri, yabancı nüfus belgelerini ve Türk mahkemesi kararlarını İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.