Çeviriye gelen bir dosyada bazen davacı ve davalıdan başka bir ad daha bulunur: ne tanık ne vekil, ama tutanakların altında imzası olan biri. Bu kişi dosyaya ya kendisine yapılan bir ihbarla ya da kendi müdahale talebiyle girmiştir. Türk usul hukuku bu iki yolu ayrı maddelere bağlar ve ikisi de yabancı dildeki dosyada ayrı sıfat üretir. Bu sayfa iki belgeyi ve ürettikleri sıfatı ele alır.
İhbar bir davet değil, bildirim
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) md. 61/1 ihbarın şartını kurar: taraflardan biri, davayı kaybettiği takdirde üçüncü kişiye veya üçüncü kişinin kendisine rücu edeceğini düşünüyorsa, tahkikat sonuçlanıncaya kadar davayı üçüncü kişiye ihbar edebilir. Md. 61/2’ye göre dava kendisine ihbar edilen kişinin de aynı şartlarda bir başkasına ihbarda bulunması mümkündür ve ihbar bu şekilde tevali ettirilebilir. Dosyada bu yüzden birbirini izleyen birkaç ihbar yazısı bulunabilir. “İhbar” burada bir uyarı ya da ihtar değildir; davanın varlığının bildirilmesidir. İlk geçişte İngilizcede “notice of the action to a third party (ihbar)”, Fransızcada “dénonciation du litige au tiers (ihbar)” gibi karşılıklar önerilir; “ihtarname” için kullanılan karşılıkla aynı kelime seçilmez, çünkü ihtarname ayrı bir belgedir.
İhbar yazısının iki zorunlu bilgisi
Md. 62/1 ihbarın yazılı olmasını ve iki bilgiyi taşımasını ister: ihbar sebebinin gerekçeleriyle birlikte açıklanması ve yargılamanın hangi aşamada bulunduğunun belirtilmesi. İkinci bilgi çeviride kolayca silikleşir, oysa ihbarın sonucunu belirleyen odur: üçüncü kişi davaya girdiğinde onu kaldığı yerden devralır. Md. 62/2 ise ihbar sebebiyle yargılamanın bir başka güne bırakılamayacağını ve ihbarın tevali etmesi gibi zorunlu durumlar dışında süre verilemeyeceğini söyler. Aşama bilgisi tahkikat, ön inceleme ya da duruşma adıyla geçer ve bu adlar Türk usulüne özgüdür; hedef dilde serbest bir ifadeyle değiştirilmez, ilk geçişte Türkçe adı parantez içinde korunur.
Fer’î müdahil ile taraf arasındaki fark
Md. 63/1 dava kendisine ihbar edilen kişinin, davayı kazanmasında hukuki yararı olan taraf yanında davaya katılabileceğini söyler. Md. 66/1 ise müdahalenin kendi şartını kurar: üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar fer’î müdahil olarak davada yer alabilir. Fer’î müdahil taraf değildir; yanında katıldığı tarafa yardımcıdır. Bu ayrım hedef dilde tek kelimeyle verilmeye çalışılırsa kaybolur: İngilizcede “accessory intervener (fer’î müdahil)”, Fransızcada “intervenant accessoire (fer’î müdahil)” gibi karşılıklar önerilir ve belge boyunca aynı kalır. Düzeltme işaretli “fer’î” yazımı Türkçe alıntıda korunur.
Hükmün kime karşı verildiği
Md. 69/1 tek cümlede sonucun yerini gösterir: müdahilin de yer aldığı asıl davada hüküm, taraflar hakkında verilir. Md. 69/2 bunun rücu ilişkisindeki etkisini kurar; müdahilin, asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiği iddiası dinlenmez, ancak zamanında ihbar yapılmadığı için davaya geç katıldığını veya yanında katıldığı tarafın iddia ve savunma imkânlarını kullanmasını engellediğini belirterek yargılamanın hatalı yürütüldüğünü ileri sürebilir. Hüküm başlığında müdahilin adı tarafların adından sonra ve ayrı bir sıfatla yazılır; çeviride bu sıra ve sıfat korunur. Md. 68/2’ye göre mahkeme, katıldığı noktadan itibaren taraflara bildirilen işlemleri müdahile de tebliğ eder, dolayısıyla dosyada aynı tebligatın iki muhataplı hâli bulunabilir.
Belgede değişen tek şey: başlıktaki sıfat
Bu iki kurum, çeviriye gelen belgelerin gövdesini değiştirmez; başlık bloğundaki sıfatları değiştirir. Aynı dosyada bir kişi önce “ihbar olunan”, sonra “fer’î müdahil” olarak geçebilir ve iki sıfat aynı kelimeyle verilirse okur kişinin dosyaya nasıl girdiğini göremez. Sıfatlar belge boyunca tutarlı tutulur ve ilk geçişte bir kez açıklanır; sonraki geçişlerde kısaltılmaz. Yurt dışındaki okur için kritik bilgi, bu kişinin hükümle bağlı olup olmadığıdır ve bunu söyleyen cümle md. 69/1’in aktarımıdır. Yargı ve hukuki işlem belgeleri, hiçbir aşamada ücretsiz makine çeviri ya da yapay zekâ hizmetlerine yüklenmez. Acte Tercüme ihbar yazılarını, müdahale taleplerini ve bunlara ilişkin ara kararları İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.