Yabancı bir okur Yargıtay ilamında “bozulmasına” kelimesini görünce kararın ortadan kalktığını düşünür. Kanun yararına bozmada durum başkadır: karar hukuka aykırı bulunur ve bozulur, ama taraflar arasındaki sonucu değişmez. Bir tanıma ya da tenfiz dosyasında böyle bir karar varsa, çeviri bu farkı başlıktan sonuç cümlesine kadar taşımalıdır. Bu sayfa hukuk yargılamasındaki kanun yararına bozma kararını bölümleriyle ele alır; kelimenin kendisi karşılık sayfasında anlatılır.
Madde başlığı temyiz, sonuç bozma
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) md. 363’ün başlığı “Kanun yararına temyiz”dir; “bozma” bu başvurunun sonucudur. Belge iki kurumu birlikte taşır: başvurunun adı ile sonucun adı. Başvuru için İngilizcede “appeal in the interest of the law”, Fransızcada “pourvoi dans l’intérêt de la loi” önerilir. Sonuç için sitedeki bozma karşılığı genişletilerek kullanılır: “reversed in the interest of the law, without effect on the parties”, Fransızcada “cassation dans l’intérêt de la loi (sans effet pour les parties)”. Fransız okur bu kalıpta kendi hukukundaki, taraflara etki etmeyen bir yolu tanıyabilir; kavramlar yakın olsa da Türk kuralı md. 363/2’deki cümleyle ayrıca gösterilir. Yalın “reversed” ya da “quashed” tek başına bırakılmaz.
Başvuran makam
Kanun yararına temyiz yoluna yalnız Adalet Bakanlığı ya da Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı başvurur (md. 363/1). Karar hangisinin başvurduğunu gösterir ve bu iki makam çeviride ayrı kalır; ikisi “the prosecutor” gibi tek bir karşılığa indirilmez. Başsavcılık için İngilizcede “Chief Public Prosecutor’s Office at the Court of Cassation”, Fransızcada “parquet général près la Cour de cassation” önerilir. Yargıtay İç Yönetmeliği Cumhuriyet Başsavcılığının defterleri arasında kanun yararına bozma isteklerine ayrılmış bir esas defteri sayar (ek örnek 32). Kararda Bakanlığın ya da Başsavcılığın istem yazısının tarihi ve sayısı geçiyorsa bu numara Yargıtay dairesinin esas numarasından ayrı etiketlenir.
İncelenen kararın künyesi ve kesinliği
Yolun konusu sınırlıdır: ilk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar, istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş kararlar ve bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verip kesin olan ya da temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararları (md. 363/1). Kararda bu yüzden iki künye bulunur: kanun yararına bozulan kararın mahkemesi, tarihi, esas ve karar numarası ile Yargıtay dairesinin kendi numaraları. İkisi ayrı etiketlenir. İncelenen kararın kesinlik durumunu anlatan ibare, örneğin “kesin olarak” ya da “istinaf edilmeksizin kesinleşen”, belgede nasıl yazılmışsa öyle aktarılır; çevirmen kararın bu kapsama girip girmediğini değerlendirmez.
Gerekçenin ölçütü: yürürlükteki hukuka aykırılık
Başvurunun dayanağı, kararın yürürlükteki hukuka aykırı bulunduğunun ileri sürülmesidir (md. 363/1). Bu ölçüt gerekçenin omurgasıdır ve çeviride “error of law” gibi genel bir ifadeyle yumuşatılmaz; İngilizcede “contravention of the law in force”, Fransızcada “contrariété au droit en vigueur” önerilir. Gerekçe paragrafları numaralıysa numaralar korunur. Karar, aykırılığı bir kanun maddesine bağlıyorsa madde numarası, fıkra ve bent harfleri Türk alfabesindeki hâliyle kalır.
Kritik cümle: hukuki sonuçlar ortadan kalkmaz
Temyiz talebi yerinde görülürse karar kanun yararına bozulur ve bu bozma kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz (md. 363/2). Çevirinin en hassas cümlesi budur. Kararda geçiyorsa açık ve eksiksiz çevrilir; geçmiyorsa çevirmen onu metne eklemez, ama sonuç fiilinin karşılığı bu etkiyi zaten taşır. Bozmanın ardından dosyanın yeniden görüleceğini düşündüren “remitted for retrial” gibi ifadeler kullanılmaz. Ceza yargılamasında kanun yararına bozma Ceza Muhakemesi Kanunu md. 309-310’da ayrı bir rejime bağlıdır; bu sayfa hukuk kararlarını anlatır ve iki rejim aynı kalıba sokulmaz.
Sınırı geçerken: zincirin yanlış okunması
Kanun yararına bozma tarafların dosyadaki hukuki durumunu değiştirmediği için, yurt dışında tanınması ya da tenfizi istenen bir Türk kararının “bozulmuş” sayılmasına yol açmaz. Tercüme dosyasında böyle bir karar varsa yabancı makamın karar zincirini yanlış okumaması için çevirinin başlığında kararın kanun yararına bozma olduğu açıkça görünmelidir. Kararın bir örneği Adalet Bakanlığına gönderilir ve Bakanlıkça Resmî Gazete’de yayımlanır (md. 363/3); bu yayım sayesinde karar yurt dışında Türk hukukunun içeriğini göstermek için de kaynak gösterilebilir ve atıf gazetenin tarihi ve sayısıyla yapılır. Acte Tercüme kanun yararına bozma kararlarını bozulan kararın künyesiyle birlikte İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.