Türkiye’de alışveriş yapmış yabancı bir tüketici, Türkiye’deki satıcıya karşı aldığı kararı kendi ülkesinde bir kart şirketine ya da sigortacıya göstermek isteyebilir. Elindeki belge bir mahkeme kararına benzer: numarası, tarihi, gerekçesi ve sıra numaralı bir karar kısmı vardır. Oysa belgeyi veren kurul bir mahkeme değildir ve çevirinin ilk işi bu farkı başlıkta korumaktır. Bu sayfa karar tutanağını bentleriyle ele alır; uyuşmazlığın sonucu burada değerlendirilmez.
Kurulun niteliği: başlıktaki ad
Tüketici hakem heyetlerini Ticaret Bakanlığı oluşturur (6502 sayılı Kanun md. 66/1). Başkanlığı illerde ticaret il müdürü, ilçelerde kaymakam ya da görevlendireceği memur yürütür; belediye, baro, ticaret ya da esnaf odası ve tüketici örgütlerinden gelen üyelerle heyet başkan dâhil beş üyeden oluşur (md. 66/2). Heyet bu yüzden idari bir kuruldur ve çeviride “court” ya da “tribunal” kelimesi kullanılmaz. İngilizcede “consumer arbitration committee (administrative body, not a court)”, Fransızcada “commission arbitrale de la consommation (organe administratif)” önerilir. “Arbitration” ve “arbitrale” kelimeleri okura tahkimi düşündürebileceği için ilk geçişte kısa bir çevirmen notu eklenebilir. Başlıktaki il ya da ilçe adı heyetin kimliğidir ve kısaltılmaz.
Tutanağın a’dan k’ya bentleri
Karar tutanağının asgari içeriği Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği md. 22/2’de on dört bentte sayılır: heyet, başkan, üyeler ve raportör (a); karar numarası (b) ve tarihi (c); taraflar ve vekilleri (ç); başvuru tarihi (d); talep (e); uyuşmazlık bedeli (f) ve konusu (g); olayın özeti (ğ); şikâyet edilenin savunmasının özeti (h); inceleme ve gerekçe (ı); karar ile itiraz merci ve süresi (i); varsa tebligat ve bilirkişi ücretleri ile ödenecekleri vergi daireleri (j); imzalar (k). Bentler Türk alfabesiyle sıralanır; çeviride “ç”, “ğ” ve “ı” bentleri yeniden harflendirilmez, yoksa atıflar başka bende gider. Tutanak Tüketici Bilgi Sisteminde oluşturulur ve imzalı hâli sisteme yüklenir (md. 22/1); çıktının üzerindeki sistem satırları belgede nasıl görünüyorsa öyle aktarılır.
Kimlik ve bedel satırları
Taraf bendi Türk vatandaşı için T.C. kimlik numarasını, öteki ülke vatandaşları için pasaport numarasını ya da yabancı kimlik numarasını ister (md. 22/2-ç). Yabancı tüketicinin pasaport numarası tek hanesi değişmeden yazılır; boş bırakılmış bir kimlik alanını çevirmen doldurmaz. Kararda uyuşmazlık bedelinin ve başvuru sahibinin talebinin Türk Lirası cinsinden belirtilmesi zorunludur (md. 20/3); çeviri bu rakamları para birimiyle birlikte aktarır, kur çevirisi yapmaz. Uyuşmazlık bedeli için “amount in dispute” ve “montant du litige” önerilir. Heyete başvurunun parasal sınırı kanunda yazılıdır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (6502 md. 68/1, 68/4); bu sınır bu sitede tutar olarak yazılmaz.
Sıra numaralı karar ve oy dağılımı
Karar kısmında, gerekçe tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen karar ile taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların sıra numarası altında açık ve tereddüt uyandırmayacak şekilde yazılması zorunludur (Yönetmelik md. 22/3). Bu bentler çeviride bölünmez, birleştirilmez. Heyet baro temsilcisi dâhil en az üç üyeyle toplanır ve oy çokluğuyla karar verir (md. 16/1); üyeler çekimser oy kullanamaz (md. 16/2) ve oy çokluğuyla verilen kararda aleyhte oy kullanan üyeler karar tutanağında açıkça belirtilir (md. 16/3). Bu adlar çeviriden çıkarılmaz. Karar yalnızca verildiği uyuşmazlık için hüküm ifade eder (md. 20/5); çevirmen onu genel bir kural gibi sunan bir ifade eklemez.
İtiraz satırı ve iki ayrı belge
Taraflar heyet kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde heyetin ya da tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir; itiraz kararın icrasını durdurmaz, ancak hâkim talep üzerine icrayı tedbir yoluyla durdurabilir (6502 md. 70/3). Kanundaki süre 7499 sayılı Kanunla “on beş gün”den “iki hafta”ya çevrildi. Çeviri itiraz satırını belgede yazdığı gibi aktarır; eski tarihli bir kararda başka bir süre yazılıysa çevirmen onu güncel metne göre değiştirmez. Kararlar elektronik ortamda tebliğ edilir (Yönetmelik md. 23/1) ve tebliğ tarihi itiraz süresinin başlangıcı olduğu için ayrı etiketle kalır. İtiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir (md. 70/5). Heyet kararı ile mahkeme kararı iki ayrı belgedir; biri ötekinin yerine sunulmaz ve ikisi aynı başlık altında birleştirilmez.
Sınırı geçerken: yabancı tüketici
Yönetmelik yabancı tüketiciyi açıkça anar: ivedi inceleme kuralı Türkiye’de ikametgâhı bulunmayan yabancı uyruklu tüketiciler için de uygulanır (md. 21/2). Karar Türkiye’de ilam gibi yerine getirilir (6502 md. 70/2); yurt dışında bir mahkeme kararı gibi değerlendirilip değerlendirilmeyeceği ise kararın kullanılacağı ülkenin hukukuna bağlıdır ve çeviri bu soruyu yanıtlamaz. Uyuşmazlık arabuluculukta bir anlaşmayla bitmişse o anlaşma Singapur Sözleşmesinin dışında kalır, çünkü Sözleşme tüketici işlemlerinden doğan anlaşmalara uygulanmaz (md. 1/2-a). Acte Tercüme tüketici hakem heyeti kararlarını ve itiraz üzerine verilen tüketici mahkemesi kararlarını İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.