Tüketici uyuşmazlığında sınırı geçen belge çoğu zaman bir mahkeme kararı değildir. Türkiye’de alışveriş yapan, Türkiye’de ikametgâhı bulunmayan bir yabancı ya da yurt dışına satış yapan bir Türk satıcı, uyuşmazlığı önce tüketici hakem heyetinde görür. Heyetin verdiği belge bağlayıcıdır, icra edilebilir ve Türk sistemine özgüdür; hedef dilde yanlış adlandırıldığında karşı makam onu tahkim kararı ya da mahkeme hükmü sanabilir. Bu sayfa bu alanda hangi belgenin sınırı geçtiğini, çevirinin nerede yanıldığını ve alanın terimlerini gösterir; belgenin bölüm bölüm okunması Yargı belgeleri bölümünde anlatılır.
Tüketici dosyasında hangi belgeler yolculuk eder
Türkiye’den giden yönde hakem heyeti karar tutanağı, itiraz üzerine tüketici mahkemesinin verdiği karar ve varsa düzeltme ya da tamamlama kararı bulunur. Türkiye’ye gelen yönde yabancı tüketicinin ya da yabancı satıcının yazışmaları, sipariş ve ödeme kayıtları, garanti ve satış sözleşmesi metinleri gelir. Heyet kararı Türkiye’de ilamların yerine getirilmesi hükümlerine göre icra edilir; yurt dışında bir mahkeme kararı olarak tanınıp tanınmayacağı kullanılacağı ülkenin hukukuna bağlıdır ve bu sayfada bir sonuç ileri sürülmez.
Heyet bir mahkeme değildir: adlandırma sorunu
Tüketici hakem heyetleri Ticaret Bakanlığının oluşturduğu idari yapılardır; illerde ticaret il müdürü, ilçelerde kaymakam ya da görevlendireceği memur başkanlık eder ve heyet belediye, baro, ticaret ya da esnaf odası ve tüketici örgütü temsilcileriyle birlikte başkan dâhil beş üyeden oluşur (6502 sayılı Kanun md. 66). Karar tutanağının başlığındaki heyet adı bu nedenle mahkeme adı gibi çevrilmez; il ya da ilçe adı heyetin kimliğinin parçasıdır ve düşürülmez. Hedef dilde hakem sözcüğünün karşılığı kullanılacaksa ilk geçtiği yerde kurumun idari niteliği bir çeviri notuyla açıklanır.
Karar tutanağının kanundan gelen alan sırası
Yönetmelik karar tutanağının asgari içeriğini sırayla sayar: heyet, başkan, üyeler ve raportör; karar numarası ve tarihi; tarafların kimlik bilgileri; başvuru tarihi; başvuru sahibinin talebi; uyuşmazlık bedeli ve konusu; olayın özeti; şikâyet edilenin savunmasının özeti; inceleme ve gerekçe; karar, itiraz mercii ve süresi; varsa tebligat ve bilirkişi ücretleri; imzalar (md. 22/2). Karar kısmında taleplerden her biri hakkında verilen karar sıra numarası altında yazılır (md. 22/3). Çeviri bu sırayı korur; birleştirilen iki alan, okuyan makam için eksik belge anlamına gelir.
Yabancı tarafın kimlik ve adres satırları
Yabancı taraf için pasaport numarası ya da yabancı kimlik numarası alanı doldurulur; T.C. kimlik numarası alanı boşsa çevirmen onu tamamlamaz, boş alanı bir notla gösterir. Yönetmelik, Türkiye’de ikametgâhı bulunmayan yabancı uyruklu tüketicilerin başvurularının ivedilikle incelenmesini öngörür (md. 21/2); bu cümle kararın gerekçesinde geçiyorsa aynen çevrilir. Vekil varsa vekilin adı, sicil ve vergi kimlik bilgileri de tutanağın parçasıdır.
İtiraz, icra ve kesinlik: üç ayrı cümle
Heyet kararı itiraz edilmezse bağlayıcıdır ve icra edilebilir; itiraz kararın icrasını durdurmaz, ancak hâkim talep üzerine tedbir yoluyla durdurabilir; itiraz üzerine verilen mahkeme kararı ise kesindir (6502 md. 70/3, 70/5). Bu üç cümle üç ayrı hukuki sonuç taşır ve çeviride biri diğerinin yerine geçmez. İki belge de ayrı ayrı çevrilir: heyet kararı ile itiraz kararı tek dosyada birleştirilip tek belge gibi sunulmaz. Oy çokluğuyla verilen kararda aleyhte oy kullanan üyelerin adları tutanakta açıkça belirtilir (Yönetmelik md. 16/3) ve çeviriden çıkarılmaz.
Parasal sınır ve uyuşmazlık bedeli satırı
Kanun, belirlenen değerin altındaki uyuşmazlıklarda heyete başvurmayı zorunlu tutar, bu değerin üzerindeki uyuşmazlıklar için ise heyete başvuru yapılamaz; sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (md. 68/1, 68/4). Bu sitede sınırın rakamı yazılmaz, mekanizması anlatılır. Kararda uyuşmazlık bedelinin ve talebin Türk Lirası cinsinden gösterilmesi zorunludur (Yönetmelik md. 20/3); çeviride kur dönüşümü yapılmaz, para birimi değiştirilmez. Karar yalnızca verildiği uyuşmazlık için hüküm ifade eder (md. 20/5).
Hakem heyeti, tahkim ve arabuluculuk: karışan üç ad
Türkçe metinde hakem sözcüğü üç ayrı yerde geçer: tüketici hakem heyeti, milletlerarası tahkimdeki hakem kurulu ve iş hukukundaki özel hakem. Hedef dilde aynı köke yakın karşılıklar seçildiğinde bu üç kurum tek şeye dönüşür. Tüketici uyuşmazlığındaki arabuluculuk anlaşmaları ise Arabuluculuk Sonucunda Yapılan Milletlerarası Sulh Anlaşmaları Hakkında Birleşmiş Milletler Konvansiyonunun kapsamı dışındadır (md. 1/2-a). Başvuru sahibi ile şikâyet edilen sıfatları da davacı ve davalı sıfatlarıyla karşılanmaz. Terimlerin karşılık kararları Hukuk terimleri bölümündedir.
Acte Tercüme tüketici hakem heyeti kararlarını, tüketici mahkemesi kararlarını ve dosyadaki sözleşme ve yazışmaları Türkçe ile İngilizce ve Fransızca arasında çevirir.