Yabancı bir yatırımcının Türkiye’de bir işletmeyi bütünüyle satın alması, şirket paylarının devrinden farklı bir yoldur: işletmenin kendisi el değiştirir. Türk Ticaret Kanunu (TTK) md. 11/3 bu işlemi tek bir sözleşmeye bağlar ve sözleşmenin neleri içerdiğini kanuni bir varsayımla belirler. Bu sayfa maddeyi ve devir dosyasındaki belgeleri anlatır.
Ticari işletmenin tanımı
TTK md. 11/1, ticari işletmeyi esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletme olarak tanımlar. Md. 11/2’ye göre iki işletme türü arasındaki sınır Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir; bu hüküm 2018’de değiştirilmiştir. Devir sözleşmesinin konusu ticari işletme ise, sözleşmede işletmenin sicil kaydı ve ticaret unvanı yer alır; unvan tescilli bir addır ve çevrilmez.
Bir bütün hâlinde devir
Md. 11/3, ticari işletmenin içerdiği malvarlığı unsurlarının devri için zorunlu tasarruf işlemlerinin ayrı ayrı yapılmasına gerek olmaksızın bir bütün hâlinde devredilebileceğini söyler. Bu, her makinenin, her alacağın ve her hakkın ayrı bir işlemle devredilmesi zorunluluğunu kaldırır. Çeviride “bir bütün hâlinde” ifadesi korunur; işletme devri, şirket payının ya da tek bir malın devriyle aynı kelimeyle karşılanmaz. İngilizcede “transfer of a business as a going concern” ya da Fransızcada “cession de fonds de commerce” gibi bir karşılık seçildiyse belge boyunca aynı kalır.
Sözleşmenin içerdiği kabul edilen unsurlar
Aynı fıkra bir varsayım kurar: aksi öngörülmemişse devir sözleşmesinin duran malvarlığını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını ve sürekli olarak işletmeye özgülenen malvarlığı unsurlarını içerdiği kabul olunur. Bu yüzden bir devir sözleşmesinde “hariç tutulan varlıklar” listesi dikkatle okunur; listede yer almayan bir unsur bu varsayıma girer. Varlık listeleri ve ekleri çeviride eksiksiz aktarılır, kalemler birleştirilmez.
Yazılı şekil, tescil ve ilan
Md. 11/3’ün son cümlesi, devir sözleşmesi ile ticari işletmeyi bir bütün hâlinde konu alan diğer sözleşmelerin yazılı olarak yapılacağını, ticaret siciline tescil ve ilan edileceğini söyler. Dosyada bu nedenle üç belge bulunur: sözleşme, tescil başvurusu ve ilan. İlanın yayımlandığı tarih ve sayı aynen aktarılır; sözleşmenin tarihi ile tescil tarihi ayrı satırlarda durur.
İşletme devrinde ayrıca bakılan belgeler
Bir işletmenin devri, kira sözleşmeleri, çalışanlar, lisanslar ve borçlar bakımından başka kanunların hükümlerini de devreye sokabilir; bu hükümlerin hangilerinin uygulanacağı bir değerlendirmedir ve çeviriye eklenmez. Devir dosyasında bu yüzden kira sözleşmeleri, çalışan listeleri ve lisans belgeleri de bulunabilir ve her biri kendi başlığıyla çevrilir. Çevirmen metni aktarır; hukuki görüş vermez, belgenin sonucunu değerlendirmez, dilekçe ya da sözleşme yazmaz. Acte Tercüme işletme devir sözleşmelerini, varlık listelerini ve ticaret sicili belgelerini İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.