Kişinin kendi işlerini göremediği ya da kaybolduğu dosyalarda belge bir temsil yetkisini kanıtlamak için sınırı geçer. Yurt dışındaki bankanın, sicilin ya da noterin sorduğu soru hep aynıdır: bu kişi adına kim, hangi yetkiyle ve ne zamana kadar işlem yapabilir? Türk hukuku bu soruya vesayet, kayyımlık, yasal danışmanlık ve gaiplik gibi birbirinden ayrı kurumlarla yanıt verir. Bu sayfa çeviride hangi satırların yetkiyi belirlediğini ve terimlerin nasıl ayrıştığını gösterir; kararın bölümleri Yargı belgeleri bölümünde anlatılır.
Vesayet ve gaiplik dosyasının belgeleri
Türkiye’den giden yönde sulh hukuk mahkemesinin kısıtlama ve vasi atama kararı, görev süresinin uzatılmasına ilişkin kararlar, vesayet makamının izin kararları, kayyım atama kararı ve gaiplik kararı bulunur; bunlara kesinleşme şerhi eşlik eder. Türkiye’ye gelen yönde yabancı mahkemenin vesayet ya da temsilci atama kararı ile yurt dışındaki vasinin vekâletnamesi görülür.
Vasi, kayyım ve yasal danışman üç ayrı kurum
Vasi, vesayet altındaki küçüğün ya da kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür; kayyım belirli işleri görmek ya da malvarlığını yönetmek için atanır (TMK md. 403). Yasal danışman ise sayılan işlemlerde görüşü aranan üçüncü bir kurumdur (md. 429). Birden çok vasi atanmışsa birlikte mi ayrı ayrı mı yetkili oldukları (md. 413/2) çeviride kısaltılmaz; yurt dışındaki bir noter işlemi doğrudan bu ifadeye bakar.
Kısıtlama sebebinin maddesi çeviride kalır
Kısıtlama sebepleri ayrı maddelerde düzenlenir: akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı, savurganlık ve bağımlılık hâlleri, hapis cezasının infazı ve kişinin kendi isteği (TMK md. 405, 406, 407, 408). Her sebep farklı sonuç ve farklı kaldırma koşulu doğurur; madde numarası ve sebep ifadesi aynen aktarılır. Akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir (md. 409/2); raporun tarihi, numarası ve düzenleyen kurum kararın geçerlilik zincirinin parçasıdır.
İzin kararı atama kararından ayrı bir belgedir
Taşınmaz alım satımı, ödünç, kambiyo taahhüdü, dava açma ve sulh gibi işlemler vesayet makamının iznini; evlat edinme, vatandaşlığa girme ya da çıkma, mirasın kabulü ve reddi gibi işlemler ayrıca denetim makamının iznini gerektirir (TMK md. 462, 463). İzin, atama kararından ayrı bir karardır. Çeviride atama kararı izin kararı gibi sunulmaz ve vasinin yetkisi genişletilerek aktarılmaz; yurt dışındaki işlemin izin gerektirip gerektirmediği avukatın değerlendirmesidir.
İlan tarihi ile kesinleşme tarihi ayrı satırlar
Atama kararı vasiye tebliğ olunur; kararın kesinleşmesi üzerine vesayet makamı vasinin göreve başlaması için gerekli işlemleri yapar ve yönetilecek malvarlığının defteri tutulur (TMK md. 421, 425, 438). Vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (md. 461/2). Çeviride tebliğ, kesinleşme ve ilan tarihleri ayrı ayrı görünür kalır, süreler yeniden hesaplanmaz.
Gaiplikte iki tarih: karar günü ve hüküm günü
Gaiplik kararı ölüm tehlikesi içinde kaybolma ya da uzun zamandan beri haber alınamama hâllerinde verilir; gaipliğin istenebilmesi için ölüm tehlikesinden en az bir yıl ya da son haber tarihinden en az beş yıl geçmiş olması ve mahkemenin ilanla yaptığı çağrının en az altı ay sürmüş olması gerekir (TMK md. 32, 33). Kararın tarihi ile hüküm doğurduğu tarih aynı değildir; yurt dışındaki miras ya da sigorta işleminde belirleyici olan ikincisidir. Çeviride ilan tarihleri ve yayın yeri de kısaltılmaz, çünkü bunlar kararın geçerlilik unsurudur.
Gaiplik evliliği kendiliğinden sona erdirmez
Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez (TMK md. 131). Yurt dışındaki makama hangi kararın sunulduğu bu yüzden başlıktan itibaren açık olmalıdır. Gaiplik ölüm karinesinden de farklıdır: ölümüne kesin gözle bakılan hâllerde kişi ölmüş sayılır ve kayıt mülki amirin emriyle düşülür (md. 31, 44/1). İki belge hedef dilde aynı adla verilmez.
Küçük için 1996 Sözleşmesi, ergin için iç hukuk
Küçüğe ilişkin vesayet, kayyımlık ve benzeri kurumlar 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesinin kapsamındadır ve bu sözleşmeye taraf devletlerde alınan tedbirler kanun gereği tanınır (md. 3, 23/1); tenfiz gerekiyorsa kararın icra edilebilirliği o devletin usulüne göre tespit edilir (md. 26/1). Sözleşme kapsamında iletilen belgeler tasdikten muaftır (md. 43). Ergin için verilen kısıtlama ve vasi atama kararında ise böyle bir çok taraflı yol yoktur: Türkiye 2000 Lahey Erginlerin Uluslararası Korunması Sözleşmesine taraf değildir ve kararın tanınması kullanılacağı ülkenin hukukuna bağlıdır.
Acte Tercüme kısıtlama ve vasi atama kararlarını, vesayet makamının izin kararlarını, kayyım atama ve gaiplik kararlarını Türkçe ile İngilizce ve Fransızca arasında çevirir.