İbraname, bir alacaklının borçluyu borçtan kurtardığını yazdığı belgedir ve Türk hukukunda iki farklı rejime tabidir: genel ibra sözleşmesi hiçbir şekle bağlı değilken, işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sayılı unsurları taşımak zorundadır. Bu ayrım çeviriyi doğrudan ilgilendirir, çünkü aynı başlığı taşıyan iki kâğıt farklı satırlar arar. Türkiye’de çalışmış bir yabancının ayrılırken imzaladığı ibraname ya da sınır ötesi bir ticari uyuşmazlığın sonunda verilen ibra beyanı çeviriyle birlikte başka bir hukuk düzeninde okunur.
Genel ibra: şekilden bağımsız bir sözleşme
Türk Borçlar Kanunu md. 132’ye göre borcu doğuran işlem kanunen veya taraflarca belli bir şekle bağlı tutulmuş olsa bile borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir. Maddenin iki ayrıntısı çeviride kaybolmamalıdır: ibra bir sözleşmedir, yani tek taraflı bir beyan değildir; ve ibra tamamen ya da kısmen olabilir. Belgede “kısmen” kaydı varsa hangi kalemin ibra edildiği satır satır aktarılır. Kısmî ibrayı genel bir ibra gibi çevirmek belgenin kapsamını değiştirir. Md. 132 ile md. 133’teki yenileme de karıştırılmaz: ibra borcu ortadan kaldırır, yenileme yerine yeni bir borç koyar ve kanun yenilemenin ancak tarafların açık iradesiyle olacağını söyler.
İş ilişkisindeki ibrada sayılı unsurlar
Md. 420’nin ikinci fıkrası işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesi için dört koşul sayar: yazılı olması; ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması; ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi; ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması. Aynı fıkra, bu unsurları taşımayan ibra sözleşmelerinin veya ibranamenin kesin olarak hükümsüz olduğunu ekler. Dördüncü fıkraya göre ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır. Çeviride bu koşulların karşılığı olan satırların hiçbiri özetlenmez.
Bir aylık süre ve iki farklı tarih
Md. 420 süreyi iki tarih arasına kurar: hizmet sözleşmesinin sona erme tarihi ve ibra tarihi. Belgede bu iki tarih ayrı satırlarda durur ve çeviride ayrı ayrı gösterilir; biri ötekinin yerine yazılırsa okur sürenin geçip geçmediğini ölçemez. Tarihler gün, ay ve yıl olarak yazılmışsa o biçimde kalır; “bir ay sonra” gibi bir ifade tarihe, bir tarih süreye dönüştürülmez. Belgede ayrıca imza tarihi ile ödeme tarihi de bulunabilir; dört tarih aynı kâğıtta yan yana geldiğinde çeviri her birinin hangi olaya ait olduğunu belirsiz bırakmaz.
Alacağın türü ve miktarı kalem kalem
Kanun alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesini aradığı için ibranamedeki kalem listesi belgenin işlevini taşır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla çalışma ücreti ve benzeri kalemler ayrı ayrı yazılmışsa çeviride de ayrı satırlar hâlinde kalır; hiçbiri “tüm alacaklar” gibi bir toplamla değiştirilmez. Her kalem için tek bir karşılık seçilir ve belge boyunca aynı karşılık kullanılır; aynı kalem bir yerde bir, başka bir yerde başka bir terimle geçerse okuyan iki ayrı kalem olduğunu düşünebilir. Rakamlar rakam olarak, yazıyla yazılmış miktarlar yazıyla kalır ve para birimi dönüştürülmez.
Banka aracılığıyla ödeme kaydı
Md. 420 ödemenin banka aracılığıyla yapılmasını hem ikinci fıkradaki ibra için hem de üçüncü fıkradaki makbuz hükmündeki belgeler için arar. Belgede banka adı, hesap ya da IBAN bilgisi, ödeme tarihi ve dekont numarası bulunabilir; bu satırlar harfiyen aktarılır ve karakterleri değiştirilmez. Ödemenin nasıl yapıldığına ilişkin bir kayıt yoksa çeviri eksik olanı tamamlamaz; kâğıtta ne varsa o çevrilir. Bir dekont ya da banka yazısı ibranameye eklenmişse ek belge ayrı bir başlıkla adlandırılır ve ibranamenin metnine karıştırılmaz.
Makbuz hükmünde kalan belge
Md. 420’nin üçüncü fıkrası ara bir kategori kurar: hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir ve bu hâlde dahi ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur. Başlığında “ibraname” yazan bir kâğıt bu yüzden içeriğine göre makbuz sayılabilir. Çevirmen bu değerlendirmeyi yapmaz; başlığı ve metni olduğu gibi aktarır, başlığı “makbuz” diye düzeltmez. Belgenin hangi kategoriye girdiğini değerlendirmek avukatın ve uyuşmazlığa bakacak makamın işidir.
Terim seçimi ve noter şerhi
İbra için İngilizcede “release”, Fransızcada “quittance” ya da “décharge” karşılıkları çevirmen önerisidir; mevzuat karşılığı değildir ve belgede hangi Türkçe terim geçiyorsa ilk geçişte parantez içinde verilerek iki metin satır satır eşleştirilebilir hâle getirilir. “İbra” ile “feragat” aynı kelimeyle çevrilmez: biri borcu ortadan kaldıran bir sözleşme, öteki bir haktan ya da talepten vazgeçmedir. İbraname noterlikte imza onayına sunulmuşsa altında Noterlik Kanunu md. 92’deki unsurları taşıyan bir şerh bulunur; bu şerh imzanın ilgilisine ait olduğunu belgeler ve md. 82 uyarınca hukuki işlemin içindekileri kapsamaz. Metin ile şerh çeviride iki ayrı bölüm hâlinde durur. Acte Tercüme ibranameyi kalem listesi, tarih satırları ve ödeme kaydıyla birlikte İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.