Miras paylaşımına ilişkin sözleşmeler tek bir belge değildir: mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesi yazılı şekle, bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı pay devri sözleşmesi noterlikçe düzenlenmeye bağlıdır ve henüz açılmamış miras üzerindeki sözleşmeler mirasbırakanın katılması ya da izni olmaksızın geçerli değildir. Mirasçılardan biri yurt dışında yaşıyorsa ya da tereke malları iki ülkeye dağılmışsa bu belgeler çeviriyle birlikte okunur ve okuyanın ilk sorusu hangi tür sözleşmenin önünde olduğudur. Başlık bu soruyu yanıtlar ve çeviride olduğu gibi kalır.
Üç madde, üç ayrı şekil kuralı
Türk Medeni Kanunu paylaşmaya ilişkin sözleşmeleri üç maddede sıralar ve her birine ayrı bir şekil bağlar. Md. 676 paylaşma sözleşmesinin geçerliliğini yazılı şekle bağlar. Md. 677 miras payının devrinde iki ayrı hâl kurar: mirasçılar arasında yapılan sözleşme yazılı şekle, bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı sözleşme noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Md. 678 henüz açılmamış miras hakkında yapılan sözleşmeleri geçersiz sayar. Çeviride bu üç belge aynı adla anılmaz; “paylaşma sözleşmesi” ile “miras payının devri sözleşmesi” ayrı karşılıklar alır ve belgedeki hangi ifade varsa o karşılanır.
Paylaşma sözleşmesinin kapsam cümlesi
Md. 676’nın ikinci fıkrası, paylaşma sözleşmesiyle mirasçıların tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kabul edebileceklerini söyler. Belgede böyle bir dönüştürme kaydı varsa çeviride ayrı bir cümle olarak kalır, çünkü elbirliği mülkiyeti ile paylı mülkiyet iki ayrı kurumdur ve tek kelimeyle verilirse okuyan mülkiyet düzenini yanlış okur. Aynı maddenin ilk fıkrası payların oluşturulması ve fiilen alınması ile paylaşma sözleşmesini yan yana sayar; belgede fiilî paylaşmaya ilişkin bir kayıt varsa o da aktarılır.
Üçüncü kişiye pay devrinde noterlik ve dar etki
Md. 677’nin ikinci fıkrası iki ayrı şey söyler ve ikisi de çeviride durur. Birincisi şekil kuralıdır: bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı pay devri sözleşmesinin geçerliliği noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. İkincisi sözleşmenin etkisidir: sözleşme bu kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez, sadece paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını sağlar. Belge yabancı bir makama sunulduğunda bu ikinci cümle olmadan okunursa devralan kişi paylaşmaya katılabilecek bir mirasçı sanılabilir. Noterlik Kanunu md. 89 mirasın taksimi sözleşmesini düzenleme şeklinde yapılan işlemler arasında sayar; düzenleme şeklindeki belge noter tutanağı unsurlarını taşır.
Açılmamış miras üzerindeki sözleşme
Md. 678, mirasbırakanın katılması veya izni olmaksızın bir mirasçının henüz açılmamış bir miras hakkında diğer mirasçılar ya da üçüncü bir kişi ile yapacağı sözleşmeleri geçersiz sayar ve böyle bir sözleşme gereğince yerine getirilmiş edimlerin geri verilmesinin istenebileceğini ekler. Çeviriye gelen kâğıtta mirasbırakanın hayatta olduğu bir tarih görünüyorsa çevirmen bir hüküm kurmaz: tarihleri ve tarafları olduğu gibi aktarır, mirasbırakanın katılımına ya da iznine ilişkin bir kayıt varsa onu da eksiksiz gösterir. Belgenin geçerliliğini değerlendirmek avukatın ve uyuşmazlığa bakacak makamın işidir.
Pay kesirleri ve tereke mallarının tanımı
Paylaşmaya ilişkin belgelerde pay oranları kesir olarak yazılır; çeviride de kesir olarak kalır, ondalık sayıya ya da yüzdeye çevrilmez ve paydalar sadeleştirilmez. Tereke mallarının tanımları birebir aktarılır: taşınmazlarda il, ilçe, ada ve parsel numaraları, banka hesaplarında hesap bilgileri, araçlarda plaka ve şasi bilgileri, şirket paylarında pay adedi. Mirasçıların kimlik bilgileri nüfus kaydından geldiği için adlar, doğum tarihleri ve kimlik numaraları kaynak belgedeki yazımıyla kalır; adın pasaporttaki yazımı farklıysa iki yazım birlikte gösterilir.
Paylaşmadan sonraki garanti kaydı
Md. 679’a göre paylaşmanın tamamlanmasından sonra mirasçılar, paylarına düşen mallar için birbirlerine karşı satım hükümlerine göre sorumludurlar; paylaşmada her birine özgülenmiş olan alacakların varlığını birbirlerine karşı garanti ederler ve borsaya kayıtlı olan kıymetli evrak dışında, alacağın mirasçının hakkına mahsup edilen miktarı için borçlunun ödeme gücünden adî kefil gibi sorumludurlar. Sözleşmede bu sorumluluğa ilişkin bir madde varsa çeviride kısaltılmaz; “garanti” ile “adî kefil gibi sorumluluk” aynı ifadeyle verilmez.
Yabancılık unsuru ve yurt dışı kullanımı
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun md. 20’ye göre miras ölenin millî hukukuna tâbidir, Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır ve mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir. Sözleşmede bir hukuk seçimi ya da bu maddeye atıf varsa cümle birebir çevrilir; hangi hukukun uygulanacağını çeviri kararlaştırmaz. Belge yurt dışında kullanılacaksa noterin imza ve mührünün apostilini Noterlik Kanunu md. 199 uyarınca herhangi bir il ya da ilçenin en büyük mülki amiri, yani vali ya da kaymakam verir; adli belgenin aslında makam adalet komisyonudur. Acte Tercüme paylaşma ve pay devri sözleşmelerini pay kesirleri, mal tanımları ve etki cümleleriyle birlikte İngilizceye ya da Fransızcaya çevirir.