Bir Türk mahkemesi yurt dışında yaşayan davalıya dava dilekçesi gönderecekse, çeviriye başlamadan önce tek bir sorunun yanıtı gerekir: evrak hangi dile çevrilecek? Pratikte en sık yapılan varsayım muhatabın ana dilidir. Yönetmelik ise başka bir ölçü koyar ve bu ölçü, çevirinin ne kadar süreceğinden kimin çevireceğine kadar her şeyi belirler.
Ölçü: muhatabın bulunduğu ülke
Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik md. 40/1’e göre tebliğ evrakı ve tebliğ mazbatalı kapalı zarf, muhatabın bulunduğu ülkenin diline ya da anlaşmalarla belirlenen dile tercüme ettirilir. Yani belirleyici olan muhatabın kim olduğu değil, nerede olduğudur. Hollanda’da oturan bir Brezilya vatandaşına giden evrak Portekizceye değil, Hollanda’nın diline çevrilir.
Anlaşmada yazılı dil
Türkiye ile karşı ülke arasında ikili bir adli yardım anlaşması varsa, dili o anlaşma da belirleyebilir. Genelge 63/3, ikili anlaşma kapsamındaki tebligatta belgelere talep edilen devletin dilinde ya da anlaşmada yazılı dillerden birinde yapılmış onaylı tercümelerin eklenmesini ister. Bu yüzden ülke adıyla birlikte hangi hukuki çerçevenin uygulandığı da çeviriden önce netleşmelidir.
Lahey talepnamesinin dili
1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi kapsamındaki ülkelere tebligat, sözleşmenin örnek talepnamesiyle yapılır. Genelge 63/3 p.11-b’ye göre talepnamenin ilgili kısımları gönderileceği devletin dilinde ya da İngilizce veya Fransızca doldurulur. Buna karşılık talepnamenin ekinde gönderilen ve muhataba tebliğ edilecek Türkçe belgelere, ayrıca gönderileceği devletin dilinde tercümeleri eklenir. Formun dili ile belgelerin dili aynı kural değildir.
Birden fazla resmî dili olan ülkeler
Belçika ve İsviçre gibi ülkelerde tek bir “ülke dili” yoktur. Adalet Bakanlığı bu ülkeler için ayrı dil ekleri yayımlar: dil, muhatabın bulunduğu bölgeye ya da kantona göre belirlenir. Brüksel, Anvers ve Liège adreslerine giden evrakın dili aynı olmayabilir; Cenevre ile Zürih için de aynı durum geçerlidir.
Muhatap Türk vatandaşıysa
Muhatap Türk vatandaşıysa ve tebligat Türk konsolosluğu aracılığıyla yapılıyorsa, evrakın Türkçe düzenlenmesi yeterlidir. Bu ayrı bir yoldur ve kendi sayfasında anlatılır. Aynı kişiye yabancı makam aracılığıyla tebligat yapılıyorsa yukarıdaki ülke dili kuralı yeniden devreye girer.
Sık hata
En sık görülen iki hata, muhatabın adına ya da uyruğuna bakarak dil seçmek ve Belçika’ya giden her evrakı Fransızcaya çevirmektir. İkisi de evrakın karşı makamdan eksik ya da uygunsuz diye dönmesine yol açabilir. Bu yüzden çeviriye başlamadan önce muhatabın açık adresi ve uygulanacak hukuki çerçeve bilinmelidir; dil bu iki bilgiden çıkar. Acte Tercüme evrakı bu iki bilgiye göre belirlenen dile çevirir.