Yurt dışındaki bir muhataba tebligat çıkarılırken ilk belirlenen şey muhatabın sıfatıdır: resmî görevle yabancı ülkede bulunan bir Türk memuruna tebligat Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla, yabancı ülkede bulunan bir askerî şahsa tebligat ise bağlı bulunduğu kuvvet komutanlığı aracılığıyla yapılır. Bu iki yol, evrakın izleyeceği kanalı ve dolayısıyla çeviri kalemini baştan değiştirir.
Kanunun iki cümlesi
Tebligat Kanunu md. 27 kısa ve iki cümleden oluşur. Birinci cümle memurlar içindir: yabancı bir memlekette resmî bir vazife ile bulunan Türk memurlarına tebligat Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yapılır. İkinci cümle askerî şahıslar içindir: yabancı memleketlerde bulunan askerî şahıslara yapılacak tebligat bağlı bulundukları Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlıkları ile Jandarma Genel Komutanlığı aracılığıyla yapılır. Maddede tebligatın diline ilişkin bir ifade yoktur; dil, uygulanacak yola bağlanır. Maddenin başlığı da iki muhatabı birlikte anar ve ikisini ayrı cümlelerde düzenler; bu ayrım evrakın hangi kurumun evrak kaydına gireceğini belirler.
Yönetmelik iki seçenek gösterir
Yönetmelik md. 46 aynı muhatap için farklı bir formül kullanır: resmî görevle yabancı ülkede bulunan Türk memurlarına 38 inci maddenin birinci fıkrası veya 43 üncü madde hükümlerine göre tebliğ yapılır. Birinci yol evrakın tebligatı çıkaran merciin bağlı bulunduğu bakanlık aracılığıyla Dışişleri Bakanlığına, oradan da o yerdeki Türkiye Büyükelçiliğine veya başkonsolosluğuna gönderilmesidir. İkinci yol, Türk vatandaşı muhataplar için öngörülen siyasi temsilcilik yoludur ve kendi bildirim düzenine sahiptir. Kanun metni ile Yönetmelik metni arasındaki bu fark dosyada not edilir; hangi yolun izlendiği evrakın üzerindeki havale ve zarf kayıtlarından okunur.
Askerî şahıslarda zincir
Yönetmelik md. 47 askerî şahıslar için bir zincir kurar. Tebligat bağlı bulunulan Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı aracılığıyla yapılır. Bu komutanlıklar tebliğ evrakını, tebligat yapılacak şahsın bulunduğu yabancı ülkedeki birlik veya kurum komutan ya da amirine gönderir. Tebligatı kıta komutanı, kurum amiri gibi en yakın üst yapar; kıta veya bir kurum yoksa tebligat en yakın amir tarafından yapılır. Bu hâller dışında yurt dışında bulunan asker kişilere tebligat md. 46 hükmüne göre yapılır.
Kanun ile Yönetmelik arasındaki liste farkı
İki metnin saydığı komutanlıklar birebir aynı değildir. Kanun md. 27 Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlıkları ile Jandarma Genel Komutanlığını sayar; Yönetmelik md. 47/1 bu listeye Sahil Güvenlik Komutanlığını da ekler. Muhatabın hangi teşkilata bağlı olduğu evrakın hangi kanala verileceğini belirlediği için bu ayrıntı dosyada ayrıca izlenir.
Çeviri kalemi yola bağlıdır
Bu sayfadaki yolların hiçbiri kendi başına bir çeviri emri içermez. Evrak Yönetmelik md. 38/1 kanalıyla gidiyorsa aynı Yönetmeliğin yurt dışı tebligat faslındaki düzenleme ve tercüme hükümleri işler; siyasi temsilcilik yolu izleniyorsa o yolun kendi kuralları uygulanır ve ayrı sayfada anlatılır. Askerî kanalda ise tebligat, yabancı bir makam değil Türk teşkilatının bir mensubu tarafından yapılır. Dosyada çeviri kalemi bu üç seçenekten hangisinin uygulandığına göre doğar ya da doğmaz. Kanalın kendisi de evrakın biçimini etkiler: bakanlık üzerinden giden bir evrakta üst yazı ve havale kayıtları bulunur, askerî kanalda ise evrak birlik ya da kurum kaydına girer ve mazbata o kayıt üzerinden döner.
Muhatabın sıfatı nasıl belirlenir
Muhatabın resmî görevle mi yoksa özel olarak mı yurt dışında bulunduğu, dosyaya giren kayıtlardan anlaşılır: görevlendirme yazısı, kurumun bildirimi ya da adres kaydı. Sıfat yanlış belirlenirse evrak yanlış kanala girer ve geri döner. Bu yüzden tebligat çıkarılmadan önce muhatabın görev durumu ve bağlı olduğu teşkilat açık biçimde tespit edilir. Görev süresi dolmuş ya da yer değiştirmiş bir muhatap bakımından sıfat da değişebilir; o hâlde dosya yeniden yurt dışı tebligatın genel kurallarına döner ve evrakın dili yeniden sorulur.
Evrak çıkarılmadan önce üç soru
Yurt dışındaki bir Türk memuruna ya da askerî şahsa gidecek evrakta üç soru sırayla yanıtlanır: muhatap hangi sıfatla yurt dışındadır, evrak hangi kanala verilecektir ve o kanalda çevrilecek bir metin var mıdır. Acte Tercüme bu dosyalarda çeviri gerektiren evrakı hedef dile çevirir; kanalın seçimi ve yazışma tebligatı çıkaran merciin işidir.