Yurt dışındaki adresine bir kez tebligat yapılmış Türk vatandaşı adresini değiştirip bunu mercie bildirmezse, dosya durmaz: eski adrese büyükelçilik ya da konsolosluk tarafından gönderilen bildirimin adrese ulaştığının belgelendiği tarihten itibaren otuz gün sonra tebligat yapılmış sayılır. Bu fıkra, yurt dışındaki bir muhatabın adres değişikliğini bildirmemesinin sonucunu doğrudan bir tarihe bağlar.
Kuralın başlangıcı: bildirme mecburiyeti
Tebligat Kanunu md. 35 bir yükümlülükle açılır. Kendisine veya adresine kanunun gösterdiği usullere göre tebliğ yapılmış olan kimse adresini değiştirirse, yenisini hemen tebliği yaptırmış olan kaza merciine bildirmeye mecburdur; bu takdirde bundan sonraki tebliğler bildirilen yeni adrese yapılır. Maddenin geri kalanı, bu bildirimin yapılmaması hâlinde ne olacağını düzenler.
Yurt dışı adres için ayrı bir fıkra
Maddenin yurt dışına ilişkin fıkrası üç şartı birlikte arar. Muhataba daha önce yurt dışındaki adresine tebligat yapılmış olacak, muhatap yurt dışı adresini değiştirip bunu tebliğ çıkaran mercie bildirmemiş olacak ve adres kayıt sisteminden de yerleşim yeri adresi tespit edilememiş olacaktır. Üç şart birlikte gerçekleştiğinde evrak yeni bir adres aranmaksızın eski yurt dışı adrese yollanır ve süre işlemeye başlar. Şartlardan biri eksikse bu fıkra uygulanmaz.
Yurt içi kuralla arasındaki fark
Maddenin yurt içi için öngördüğü çözüm başkadır: adresini değiştiren kimse yenisini bildirmemiş ve adres kayıt sisteminde yerleşim yeri adresi de tespit edilememişse, tebliğ olunacak evrakın bir nüshası eski adrese ait binanın kapısına asılır ve asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır; bundan sonra eski adrese çıkarılan tebliğler muhataba yapılmış sayılır. Yurt dışı fıkrası bu yolu izlemez ve kapıya asma yerine konsolosluk bildirimini esas alır. İki çözümün yan yana durması, aynı maddenin muhatabın nerede olduğuna göre iki ayrı mekanizma kurduğunu gösterir.
Bildirim hangi yolla gider
Fıkra bildirimin gönderileceği yolu 25/a maddesine bağlar: bildirimi o yerdeki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu ya da bunların görevlendireceği bir memur yapar. Yönetmelik md. 43/3 bildirimin içeriğini de yazar: tebliğin konusu, hangi merci tarafından çıkarıldığı ve otuz gün içinde başvurulmadığı takdirde tebliğin yapılmış sayılacağı ihtarı. Bildirim muhataba o ülkenin mevzuatının izin verdiği yöntemle gönderilir. Bu yoldaki evrakın dili ayrı bir sorudur ve konsolosluk tebligatına ayrılmış sayfada işlenir.
Otuz gün nereden başlar
Sürenin başlangıcı, bildirimin adrese ulaştığının belgelendiği tarihtir. Yani otuz gün, bildirimin gönderildiği günden değil, ulaştığının belgelendiği günden itibaren sayılır. Yönetmelik md. 43/4 aynı düzeni olağan konsolosluk tebligatı için de kurar ve muhatap başvurup evrakı almaktan kaçınırsa bu hususta düzenlenecek tutanak tarihinde tebliğin yapılmış sayılacağını ekler. Dolayısıyla dosyada iki ayrı tarih izlenir: ulaşmanın belgelendiği tarih ve varsa tutanak tarihi.
Tüzel kişilerde resmî kayıt adresi
Aynı maddenin bir başka fıkrası tüzel kişiler için ayrı bir esas koyar: daha önce tebligat yapılmamış olsa bile tüzel kişiler bakımından resmî kayıtlardaki adresleri esas alınır ve madde hükümleri uygulanır. Yurt dışında kayıtlı bir şirketin Türkiye’deki kaydı ile yabancı sicildeki adresi farklıysa, dosyada hangi kaydın esas alındığı belirtilir. Yabancı sicil kayıtlarının çevirisinde şirketin unvanı, sicil numarası ve adres satırı olduğu gibi aktarılır; unvanın sonundaki şirket türü kısaltması da Türkçeye uyarlanmaz, olduğu gibi kalır ve gerekirse bir notla açıklanır.
Çeviri bu zincirin neresinde
Zincirde çeviri üç noktada görünür. Birincisi bildirime eklenen ya da bildirimin dayanağı olan evraktır. İkincisi ulaşmayı belgeleyen yabancı posta ya da makam kaydıdır: bu kayıtlardaki tarih, teslim biçimi ve imza satırı sürenin başlangıcını gösterdiği için eksiksiz aktarılır. Üçüncüsü yabancı sicil ya da adres kayıtlarıdır. Bu belgelerde kısaltmalar ve matbu kalıplar yoğundur; bir teslim kaydının “adrese bırakıldı” mı “muhatabın kendisine teslim edildi” mi olduğunu gösteren ifade, dosyadaki tarihi belirleyen bilgidir. Bu fıkraya dayanan bir dosyada üç belge birlikte durur: önceki tebligata ilişkin mazbata, adres kayıt sisteminden alınan kayıt ve konsolosluk bildirimine ilişkin evrak. Üçü bir arada, fıkranın aradığı şartların gerçekleştiğini gösteren kayıttır. Acte Tercüme bu dosyalarda yabancı posta ve makam kayıtlarını, sicil örneklerini ve bildirime eklenecek evrakı çevirir; hangi yolun izleneceğine ve sürenin hesabına merci karar verir.